ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਕਮੇਟੀ 'ਤੇ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ

ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਲੋਕ-ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਘੇਰ ਕੇ ਸਵਾਲ ਕਰੋ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕਰਫਿਊ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਆਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ 11 ਮਈ 2020 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਥੁੱਕ ਚੱਟ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ''ਸਾਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।'' 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡੇਵਿਡ ਨਾਬੱਰੋ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ''ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਕਟੀ ਕਰਨੀ ਸਿੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ।'' ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਜੁਆਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਖਿਆ ਕਿ ''ਅਜੇ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ਕਦੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ, ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨੇ ਪੈਣੇ ਹਨ, ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਿਭਾਉਣੇ ਪੈਣੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।'' 14 ਮਈ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ''ਹੋ ਸਕਦੈ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ।'' 8 ਮਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ''ਸਾਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।'' ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਰਾਜਨ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਕਿ ''ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਧੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਖੋਹ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਕੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਆਮ ਵਾਇਰਸਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਰ ਵੀ ਟੀ.ਬੀ., ਮਲੇਰੀਆ, ਨਮੂਨੀਆ, ਸ਼ੂਗਰ ਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਰਗੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਏ 'ਤੇ ਗੌਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੀ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਘਰ ਕਰਕੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰੋਲਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮੁਜਰਿਮ ਨਹੀਂ ਹੋ? ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਤਾਂ ਟਰੰਪ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਣੀ ਸੀ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਨੁਕਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਤੇ ਕੀਤੀ ਵੀ। ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਾਤਲ ਦਰਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੋ ਹਨ, ਸੋ ਹਨ ਹੀ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਖਵਾ ਕੇ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ'' ਬਣ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਖਿਲਾਫਤ ਕਰਦੇ ਲੇਖ ਚਾੜ ਰਹੇ ਸੀ ''ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ'' ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਸਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ''ਕੂੜ-ਕਬਾੜ'' ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ''ਝੁੱਡੂ'' ਤੱਕ ਵੀ ਪਰਖਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਡਾ. ਅਮਰ ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ ''ਇੱਕਪਾਸੜ'' ਅਤੇ ਡਾ. ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ''ਜੱਬਲੀਆਂ'' ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਾਕਾਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਹੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰੇ ਮਾਹਲ ਵਰਗਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਸਵੈ-ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਪੈਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਗਲਤ ਸੀ। ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਣ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਮੁਜਰਮਾਨਾ ਅਮਲ ਦਾ ਖਮਿਆਜਾ ਭੁਗਤਣਾ ਪਵੇ। ਇਹ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੀ ਵਜਾਹ ਕਾਰਨ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਵਾੜੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੋਰੋਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵਾਇਰਸ, ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਕਾਵਾਂਰੌਲੀ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਆਈ.ਡੀ. ਵਾਲੇ ਨਿਰਵੈਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ''ਨਾਜਰ ਇਸ ਕਦਰ ਨਿੱਘਰਿਆ ਬੰਦਾ''। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ''ਗੰਗਾਧਰ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੈ।'' ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਲਪਿਤ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਹਿਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ-ਸੁਣਨ ਸਾਰ ਕੋਈ ਭਿੱਟ ਚੜ੍ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਬਕਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾਜ਼ਰ ਹੀ ਨਾਜ਼ਰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇਹ ਨਾ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਖਰੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਗਨ ਨਾਂ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕੀ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਹ ਬਹਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਕੀਂ-ਪਲਾਹੀਂ ਹੱਥ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤੇ ਆਖਰ ਹਾਰ-ਹੰਭ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਵੇ ਕਿ ਐਨੇ ਲੋਕ ਕੋਰੋਨਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਐਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਇਖਲਾਕੀ ਮੌਤ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਪੋਸਟ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਿਰਵੈਰ ਵਰਗੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਅਖੌਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਇਖਲਾਕੀ ਮੌਤ ਮਾਰੇ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਆਈ.ਡੀ. ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਈ.ਡੀ. ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਆਪਣੀ ਆਈ.ਡੀ. 'ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਉਂਝ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੋਸਟ ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੋਸਟਾਂ ਮੈਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਗਾਂਹ ਵੀ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਇਸ ਮਤਲਬ ਇਹ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਪੋਸਟਾਂ ਜਾਰੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਗੌਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਦਲੀਲ ਬਾਰੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਥੋਥ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਮਸਲੇ ਦੀ ਸਿਆਸੀ-ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਉਸਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

 ..ਪਰ ਸਵਾਲ ਨੇ ਕਿ ਉੱਠਣਗੇ ਹੀ ਉੱਠਣਗੇ 

ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮੱਕੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆ ਵਲੋਂ ਉਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੇ ਸੁਆਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੋਂ ਬਲੌਕ ਕਰਕੇ 

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਸੰਘੀ ਨੰਪਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਮੰਗੂਵਾਲ
ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫਤੇ 'ਚ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਭੂਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਕਡਾਊਨ ਤੇ ਕਰਫਿਊ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨ ਚਾੜੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੈਸੀਅਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਖੜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਖੋਲਣ ਦੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਾਲ ਦੇ ਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਲੇ ਲਾਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਿਹੜੀ ਕਮੇਟੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸੁਹਿਰਦ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ (ਫੇਸਬੁੱਕ) ਰਾਹੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੁਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਔਖੀ ਘੜੀ 'ਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲੇ ਕਿਉਂ ਜੜੇ ਹਨ? ਉਹਨਾਂ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੋਕ ਜੁੜਦੇ ਗਏ।
ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਮ ਭਰਦੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਸੁਆਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਕੜੀ ਉਛਾਲੀ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਪਰੇਟਰ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰ ਦੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਤੇ 'ਸੱਚੇ ਬੋਲ' ਨਾਂ ਦੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਰਾਹੀਂ ਬੀੜੀਆਂ… ਪੀਣੇ………...., ਰੋਟੀਆਂ..., Îਥਾਲੀ 'ਚ ਹੱਗਣਾ….., ਹਿਸਟਰੀ ਸ਼ੀਟ…..., ਫੱਤੋ….... ਆਦਿ ਅਨੇਕਾ ਤਰਾਂ ਦੇ ਫਤਵੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ । ਇਹ 'ਸੱਚੇ ਬੋਲ' ਨੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਾਮਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਪਲੀਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਖੈਰ ਖੁਆਹ ਬਣਕੇ ਆਏ ਫੇਸਬੁੱਕੀ 'ਮਿੱਤਰਾਂ' ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਸ਼ਰਨ ਗਿੱਲ ਧੀਦੋ, ਗਗਨ ਗਗਨਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਜਗਸੀਰ ਜੀਦਾ, ਐਨ.ਕੇ.ਜੀਤ, ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ, ਨਕਲੀ ਆਈ.ਡੀ. ਨਿਰਵੈਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੌਜੂਦਾ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ (ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ) ਮੰਗਾ ਆਜ਼ਾਦ ਇਹਨਾਂ ਨੇ 'ਦੁੱਕੀ ਤਿੱਕੀ'- 'ਧੇਲੀਉ ਖੋਟੇ'.... ਕੇਸਰ ਦਾ ਪੰਜ-ਆਬ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ...., 'ਫਜ਼ੂਲ ਦੀ ਬਹਿਸ'...., 'ਝੁੱਡੂ'..., 'ਚਵਲ'...,'ਮੋਕ ਮਾਰਨਾ'…...., 'ਅਰਦਲੀ'... ਆਦਿਕ । ਇਥੇ ਹੀਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦੇਸ਼- ਵਿਦੇਸ਼ ਵੀ ਫੋਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।
ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਦੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਾਲਜਾਂÎ, ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੰਨਕੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਰਾਹੀਂ ਨਸ਼ਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇਸ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰਬੇ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਸੁਆਲਾਂ ਦਾ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਟਾਲਾ ਵੱਟਿਆ ਗਿਆ ਜਿਹਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਦੜ ਵੱਟ ਜ਼ਮਾਨਾ…'..।
ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 35 ਟਰੱਸਟੀ ਹਨ, ਤੇ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਦਰਜਣ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਰਲੇ ਲੀਡਰ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕਰੋਨਾ ਸੰਕਟ 'ਚ ਮਰ-ਮਰ ਕੇ ਜੀਅ ਰਹੀਂ ਲੋਕਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੈਂਬਰੀ ਨੂੰ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਜੁਅਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਸਗੋਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪਰਧਾਨ ਨੇ ਹਾਲ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਲੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਉ ਲਈ ਤਰਸੇਮ ਪੀਟਰ ਰਾਹੀ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮੱਕੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਪਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਜੋ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ 'ਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲੈਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ, 'ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ......ਹੁਣ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵੱਲ ਆਹੁਲਣ ਦੀ ਲੋੜ'
ਕਮੇਟੀ ਕਰਦੀ ਕੀ ਰਹੀ? 
 -ਸੁਆਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਖਿਲਾਫ ਜਹਿਰ ਉਗਲੱਛਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 
-ਸੁਆਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਫੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ 
 -ਹਾਲ ਦੇ ਗੇਟ ਖੁਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਲਈ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ 
 -ਜਦੋਂ ਲੋਕੀਂ ਮਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜ਼ਬਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ 
 -ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖੀਏ 'ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਲੋਲਾਂ' ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਫੋਟੋਆਂ ਪਾ ਕੇ ਕੀ ਜਾਹਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ? 
ਸਵਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 'ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ' ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਇਹ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਸੋਮੇ ਜੁਟਾਉਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਟੀਂਮ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਪਰ ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਉਠਾਏ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਅਸੀਂ ਲੈਣੇ ਨੇ। ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਅਪੀਲ ਵਾਲੀ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਸੁਆਲ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਥੇਂ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਲੇਖਾਕਾਰ ਭੀਮ ਰਾਓ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਝਾੜ ਕੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਸੁਆਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨੈਤਿਕ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ 'ਜਲੰਧਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ' ਦੀ ਪੋਸਟ ਤੋਂ ਡਾਂਟਣ ਲਈ ਆਣ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਰੰਥ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਪੋਸਟ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੁਲਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਸੁਆਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਹਵਾ 'ਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਚਲਾ ਰਹ'ੇ ਹਨ, 'ਪੌਣ ਚੱਕੀਆਂ','ਸਟਰੀਟ ਭਾਸ਼ਾ' ਕਹਿਕੇ ਭੱਜਣ ਲਈ ਰਾਹ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਵੇਸੇ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇ 'ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ' ਕੀਤੀ ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਉ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਣਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ 'ਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਆਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੱਤਾ ਦੀ ਹੈਂਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਗਿਆ ਕਰੋ। 
ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ ਜੀ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਪੁਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਆਲ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤੋ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਉਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨਾ ਹੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਜਾਗੀ , ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਜਾਗੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਜਾਗੀ। ਇਹ ਮੈਂਬਰ ਤੇ ਟਰੱਸਟੀ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਤੁਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਤੇ ਆਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਲਈ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਵੁਕਤ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਵੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ 'ਕਿਰਤੀ ਕਾਵਿ' ਵੇਲੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣਾ। ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਟਰੱਸਟੀ ਲੈਣ ਮੌਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਵੱਜੋ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੁੰਦਿਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੰਗ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਹਾਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੁੰਦਿਆ ਮੀਡੀਆ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੇਲਾ ਸੁੰਗੜਦਾ ਹੋਇਆ ਮੇਲੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਦਰ ਘਪਲੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵੇਲੇ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਕੁੱਕੜ ਖੋਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਤੁਸੀ 'ਬੁੱਧ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੈ' ਬਿਰਤੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੇ ਸਗੋਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਪਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜੇ ਰਹੇ।
ਜਾਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਤੁਸੀਂ ਇਲਜਾਮ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹੀ ਮੜਦੇ ਹੋ ਕਿ 'ਸਟਰੀਟ ਭਾਸ਼ਾ' 'ਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ' ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸਟਰੀਟ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਾਲ ਦੇ ਵਿਹੜੇ 'ਚੋਂ ਨਿੱਕਲਦੀ ਸੀ ਉਦੋਂ ਕਿਉਂ ਚੁੱਪੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ? ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਇਜ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ।
ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਵਾਲੀ ਚਿੱਠੀ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਲ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਜਲੰਧਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਲ ਸਮੇਤ 88 ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਕੇ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਇਹ ਸੁਆਲ ਤੇ ਸਾਰੀ ਬਹਿਸ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸਤਵੇਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਛਪ ਕੇ ਜਾਵੇਗੀ। ਲੋਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਗੇ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਜਿਹੜੀ ਮੇਲਾ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ, ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਚੇਤਨਾ ਕੈਂਪ, ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾਵਾਂ ਚਲਾਉਣ, ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਉਣ, ਨਾਟਕਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਪੇਂਟਿਗ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਦਮ ਭਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਜ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੰਭ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆਂ ਹੈ। ਸੌ ਫੁੱਲ ਖਿੱੜਨ ਦਿਓ ਸੌ ਵਿਚਾਰ ਭਿੜਨ ਦਿਓ ... ਦੇ ਮਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਲਈ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਸੁਆਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਗ਼ਲ ਗੂਠਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ- ਹਾਲ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੇ। ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਉਡੀਕ 'ਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਮੰਗੂਵਾਲ 3 ਜੁਲਾਈ 2020 --------

ਕੌਣ ਸੀ ਸੱਚੇ ਬੋਲ Sache 2ol..? 

 ਐਵੇਂ ਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ..? 
ਪਾਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਹੈ.. 
 ਅਸੀਂ ਐਵੇਂ ਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਸਮਾਜਵਾਦ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ.. ਬੱਸ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਸੁਣਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ, ਆਸਵਾਨ ਵੀ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਜਿਹਿਆਂ ਦਾ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਹੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਪਰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਖੜ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਭਰਮ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ, ਗਦਰੀ ਵਾਰਸ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਐਵੇਂ ਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇਣ, ਸਿਰਫ ਸੱਚ ਹੀ ਦੇਣ, ਭਾਵੇਂ ਕੈਸਾ ਵੀ ਹੋਵੇ.. ਕੌੜਾ ਕੁਸੈਲਾ.. ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿ-ਕੁਹਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿ ਲਈਏ.. ਕਿਸੇ ਹੁਕਮ 'ਚ ਚੱਲਣਾ, ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੋ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਕਰਾਂਗੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਜ਼ਿਹਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਕਾਮਰੇਡ?.. .. ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਰੋਨਾ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਅੰਦਰ ਦੜ ਕੇ ਬੈਠੇ ਅਕਾਮਰੇਡ ਵਲੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਲੜੀਆਂ ਕੱਢਦਿਆਂ ਕਰਫਿਊ ਪਾਸ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਕਰਨੇ, ਭਗਵੀਂ ਲੀਹ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ ..ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਸਵਾਲ ਅਸੀਂ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਐਵੇਂ ਮੁੱਚੀਂ ਦੀ ਆਈ ਡੀ Sache 2ol ਘੜ੍ਹ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਕੁਫਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਆਈ ਡੀ ਜ਼ਰੀਏ ਬੋਲਿਆ, ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਕਟਹਿਰੇ 'ਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਆਈ ਡੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਨਖਾਹੀਏ ਕਰਿੰਦੇ ਦੀ ਸੀ, ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ , ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਮ ਆਪੇ ਹੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ? ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ (ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਕਾਬਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੇ) ਕਿਸੇ ਕਰੀਬੀ, ਕਰਿੰਦੇ ਦੀ ਆਈ ਡੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪ ਹੀ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰਪੁਣਾ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਅਭੱਦਰ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਆਈ ਡੀ ਜ਼ਰੀਏ ਬੋਲੀ ਗਈ ਅਭੱਦਰ, ਅਸ਼ਲੀਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਿਵਰੋਧ ਜਾਂ ਖੰਡਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤਾ? ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਐਂਵੇਂ ਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ.. ਭਾਵ ਭਰਮ ਹੀ ਹੈ.. ਨਫਰਤ ਤੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.. ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਫਰਤ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ.. ਪਰ ਸਵਾਲ ਨੇ ਕਿ ਉੱਠਣਗੇ ਹੀ ਉੱਠਣਗੇ
-ਅਮਨਦੀਪ ਹਾਂਸ ------

ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ; ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ 

ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਕਰੀਬ 200 ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵਸਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਸਾਹ ਸੂਤ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖੇ ਇਹ ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਈ? ਇਸ 'ਚ ਕੀ ਨਵਾਂ ਹੈ? ਇਹ ਸਬੰਧੀ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦਾ ਮੀਡੀਆ ਚੀਕ-ਚੀਕ ਕੇ ਦੱਸ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੇ ਮੈਂ ਏਹੋ ਕਹਿਣ ਤਕ ਸੀਮਤ ਰਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ 'ਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਕੋਰੋਨਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਰੂਪੀ ਗੱਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਇਸ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗੇਤ ਲੈ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਆਸੀ ਦਲਾਂ ਤੇ 'ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਵੇਰ ਲੈ ਆਉਣ' ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਏਜੰਡਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੇ ਏਜੰਡਾ ਫਾਲੋ ਕਰਨ ਦੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਣ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਤੀ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਆਊਟ ਰੱਖ ਕੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ, ਟਾਰਚਾਂ ਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ ਲਾਈਟਾਂ ਜਗਾ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਨੌਂ ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਮਿੰਟ ਦਾ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਿੰਟ ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਇਸ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੀ ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ ਹੋਈ। ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੀ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਨੇ 'ਤੂੰ ਬੰਦਾ ਏਂ ਕਿ ਨੌਂ ਤਰੀਕ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਫੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹਵਾ ਭੱਲ ਖੱਟ ਗਿਆ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਥਾਲੀਆਂ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਖੜਕਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵੀ ਮਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਖੈਰ ਹੋਈ ਬੀਤੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੱਬੇਪੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਕਰਾਂ ਤੇ ਸਮੱਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਥਾਲੀਆਂ, ਪੀਪੇ ਖੜਕਾਉਣ। ਗੱਲ ਦਰਅਸਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਫਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਘੁੰਡੀ ਖੇਲ੍ਹਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਦੀ ਦੇ ਥਾਲੀਆਂ ਖੜਕਾਉਣ, ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਤੇ ਫਿਰ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾਉਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਮੋਦੀ ਇਹ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਅਰਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਕੋਰੋਨਾ ਰੂਪੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ 'ਚ ਅਸਮੱਰਥ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਬੰਧੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਨੰਗ ਢਕ ਸਕੇ, ਉਥੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਕਤ ਨਾਅਰਿਆਂ ਦੀ ਓਟ 'ਚ ਹਿੰਦੂਤਵੀ ਗੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨੋਅਵਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਆਗੂ ਇਸ 'ਚ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਨੌਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਨਜਾਣੇ-ਜਾਣੇ 'ਚ ਇਸੇ ਨਾਅਰੇ ਦਾ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਰੂਪੀ ਸੱਦਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੈਰਾਨੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਜਦੋਂ 'ਤੂੰ ਬੰਦਾ ਏਂ ਕਿ ਨੌਂ ਤਰੀਕ' ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲ ਕੇ ਤੈਅ ਏਜੰਡੇ ਮਗਰ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਹਾਂ ਸੱਚ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਕੋਠਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਥਾਲੀਆਂ ਖੜਕਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਨਿਰਾ-ਪੁਰਾ 'ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ਰੱਸੇ ਪਾ ਕੇ ਛਾਂਵੇ ਲਿਜਾਣ' ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੜਾਉਣੀ ਇਹ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਾਡੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕੋਲ ਅਜੋਕੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਨਾਅਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਮੋਦੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਨਾਅਰੇ ਦੇ ਪਰਛਾਂਵੇ 'ਚ ਢਲ ਗਏ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਇਹ ਕੋਈ ਰਾਕੇਟ ਸਾਇੰਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨੋਅਵਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਤੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਤਾ ਸਾਰਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਸਟੈਂਡ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਹ ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ ਵਾਲੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?
-ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੋਂ

'ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ' -ਡਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਗੁਰੂ

'ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ' -ਡਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਗੁਰੂ 
ਅਸੀਂ ਸਵਾਲ ਹਾਂ
ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਟਿਕਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ
ਨਾਮ ਬਦਲ ਜਾਂ ਭੇਸ ਬਦਲ
ਬੂਹੇ ਭੇੜ
ਚਾਹੇ ਤਾਲੇ ਜੜ
ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ
ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੁਕ ਜਾਹ
ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਬੋਦੀਓਂ ਜਾ ਫੜਨਾ

ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਣਾ ਤੈਨੂੰ
ਕਿ ਘਰ ਬਾਰ ਕੁਰਕ ਕਰਵਾ
ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ 'ਚ
ਸੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ
ਕੁੱਬ 'ਤੇ
ਸਾਵਰਕਰੀ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਲਾਂ
ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ?

ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਪੁਛਣਾ ਆ
ਕਿ ਸੰਘੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਏ
ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਗੋਰਖਧੰਦੇ 'ਚੋ
ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਹੋਈ ਆ
ਦਲਾਲੀ ਦੀ ਖੱਟੀ

ਅਸੀਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਤੈਨੂੰ
ਕਿ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਸਤਾਈ
ਵਿਲਕਦੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ
ਮਰਦਿਆਂ ਛੱਡ
ਬੂਹੇ ਬੰਦ ਕਰ
ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕਿਉਂ ਲੁਕ ਗਿਆ

ਅਸੀਂ ਹਿਸਾਬ ਕਰਨਾ
ਤੇਰੇ ਨਾਲ
ਬਾਬੇ ਭਕਨੇ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ
ਇੱਟਾਂ 'ਚੋਂ ਖਾਧੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ

ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਣਾ
ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅੱਗੇ
ਪਾਸ ਲਈ ਲੇਲੜੀਆਂ ਕੱਢਦਿਆਂ ਤੂੰ
ਡੁੱਬ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮਰ ਗਿਆ

ਅਸੀਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਬਣ
ਤੇਰੀਆਂ ਨੀਂਦਰਾਂ ਚ
ਖੌਰੂ ਪਾਉਣਾ
ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ

ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ 'ਫੱਤੋ ਦੇ ਯਾਰ ਦੱਸਦੈ'
ਉਹ ਗ਼ੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦੇ
ਪੁੱਤ ਭਰਾ ਬਣ

ਸਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਲਾਂਘਾ ਫੜ
ਤੇਰੀਆਂ ਵੱਖੀਆਂ ਸੇਕਣ ਲਈ
ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਨੇ
ਤੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਂ ਆ
ਤੂੰ ਉੱਘ 'ਚ ਲੁਕ ਜਾਂ ਪਤਾਲ 'ਚ

ਸਵਾਲਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ
ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ
ਕਿ ਹਰ ਚਮਕਦੀ ਚੀਜ਼
ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ

ਲੋਕ ਹੁਣ ਦੱਸਣਗੇ ਤੈਨੂੰ
ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਸਲੀ ਹੋਣ ਦੇ
ਅਰਥ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

ਸੱਚ ਬੜਾ ਬੇਰਹਿਮ ਹੁੰਦਾ
ਹੁਣ ਇਹ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ
ਅੱਥਰੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰ
ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਿਆ
ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਖ਼ੈਰ ਨਹੀਂ.......
        ੦-੦

ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨਾਲ ਚੱਲੀ ਬਹਿਸ

ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨਾਲ ਚੱਲੀ ਬਹਿਸ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ'' ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਤੋਂ ਲਹਿ ਗਏ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਵਿਖਾ ਕੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਮੋਦੀ ਜੁੰਡਲੀ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਕਾਵਾਂਰੌਲੀ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਕਰਫਿਊ ਲਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੀਂ ਵਾੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲੁੱਟ-ਮਚਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰੇ ਕੀਤੇ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵੈਸੇ ਹੀ ਲੀਹੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਵੀ ਉਪਜੀਵਕਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਹੱਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਪੱਖੀ ਦਲਾਲ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਵੀਆਂ ਸਨਅੱਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਨਅੱਤਾਂ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ-ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦਲਾਲ, ਸਰਮਾਏਦਾਰ-ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੇ ਧਨੀ ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਿੰਕਜਾ ਕਸ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ-ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਖੋਹ ਕੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਗੜਾਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਕਿਰਤ-ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਕੇ, ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਸੁਰ ਬਦਲਦਾ ਹੋਇਆ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਕਰਕੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜਾਰਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਾਗਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੋਧਵਾਦੀ-ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਹਕੂਮਤ ਪ੍ਰਚਾਰਤੰਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਲਾਲਾਂ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਬਕ ਗਏ ਸਨ। ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਬ ਉੱਠੇ ਸਨ ਤੇ ਸੱਪਾਂ, ਛਿਪਕਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬੁਰੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਹਾਈਬਰਨੇਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਗਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਰੋਨਾ ਹਊਆ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭੁੱਖੀ ਮਰਦੀ ਲੋਕਾਈ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿੱਤਰੀ ਤੇ ਹਕੂਮਤੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰ ਕੇ ਤਰਾਹ ਤਰਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਬੰਬ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਮਾਓ-ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ੀ ਸ਼ੇਰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਹਊਆ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਤੀਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਤੀਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਜਾਂ ਫੇਰ ਤੀਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰੇਗੀ। ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਉੱਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਇਆਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਵੀ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਖੋਜ-ਤਲਾਸ਼ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੇ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸੱਲ ਆਪਣੇ ਸੀਨਿਆਂ 'ਤੇ ਝੱਲੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਤੜਪ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈ ਹੈ, ਡਾਂਗਾ ਦਾ ਸੇਕ ਝੱਲਿਆ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲਾਂ ਦੇ ਪੈਂਡੇ ਪੈਦਲ ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਔਖੇ ਤਜਰਬੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ- ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀ, ਉੱਚੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਛੱਲ ਉਠਾਉਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਸੁਨਾਮੀ ਦੀ ਮਾਰ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੂੰਝ ਕੇ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਾਹ ਮਾਰੇਗੀ। ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਰ/ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤਿੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਕੂੜ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਉਠਾਲ ਕੇ ਇਸਦੀ ਗਰਦੋ-ਗੁਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟੱਟੂ ਭਜਾ ਲਏ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਇਨਕਲਾਬੀ, ਨਕਸਲੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਰੇ ਆਗੂ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਹਕੀਕਤ 'ਤੇ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਉੱਘੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਕੂੜ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਬਲਕਿ ਇਹ ਖੁਦ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਧੂਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ-ਥਿੜਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗਲੀਆਂ-ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿੱਤਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਦਰੀਂ ਵਾੜਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਕੋਠਿਆਂ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਣ, ਥਾਲੀਆਂ ਖੜਕਾਉਣ ਜਾਂ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਫੋਕੇ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਤੀ ਜਨਤਾ ਕਿਤੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਤੇ ਕਿਤੇ ਜਥੇਬੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀਆਂ, ਇਸਦੇ ਸੱਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਥਾਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਟੱਕਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਦਹਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹੀਂ ਸੁੱਟਿਆ ਵੀ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੇੜੂ ਰੁਖ, ਰੌਂਅ ਅਤੇ ਰਵੱਈਆ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਆਗੂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘੁਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੜ ਵੱਟ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਹੁਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਖਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰੀਆਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੈਲੀਆਂ-ਮੁਜਾਹਰੇ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਟਕਰਾਅ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤੀ ਫੁਰਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਕੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲੋਕ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਕਹਾਉਂਦੀਆਂ ਭਾਰੂ ਧਿਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਤੋਰਨ ਤੋਂ ਟਾਲਾ ਵੱਟਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ''ਲਾਲ ਫਕੀਰਾਂ'' ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਮਾਰਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁੱਝ ਕਿਵੇਂ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਖੇਚਲ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਧਿਰ ''ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ'' ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰੂ ਧਿਰਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਵੱਧ-ਘੱਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਕਮਾਂ 'ਚੋਂ ਟਰੰਪ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਸਮੇਤ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਬੋਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਹਰਾ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਵਾੜਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਫੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕੋਂਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ-ਕੋਰੋਨਾ ਬੂ-ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭੇ ਹੀ ਸੋਧਵਾਦੀ-ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ''ਕੋਰੋਨਾ-ਕੋਰੋਨਾ'' ਦੀ ਰੱਟ ਲਾਈ। 'ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ' ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰਚ 2020 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮÎੰਦੀ ਦੀ ਵਜਾਹ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ, ''ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਸੰਕਟ ਸੰਸਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੰਦਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।'' ਚੀਨ ਸਬੰਧੀ ਇਸੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ''ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬੁਰੇ ਰੁਖ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।'' ''ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹੋਰ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ।'' ਜਿਵੇਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਵਜਾਹ ਕਰਕੇ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀ ਬਲਕਿ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਖੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਮੱਛਰ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਮਾਜੀ-ਸਿਆਸੀ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਜਾਹ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਖੌਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ 'ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ' ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਨਿੱਬੜੇ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ-ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ ਅਖੌਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਥਵੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਉਸਦੇ ਕੁੱਝ ਝਲਕਾਰੇ 'ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ' ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। 22 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹੀ ਪੋਸਟ ''ਕਰੋਨਾ ਸੰਕਟ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕਰੋਨੋਲੌਜੀ'' ਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋਨਾ ਕਰਕੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਹੈ। ...ਤਾਕਤਵਰ ਕਹਾਉਂਦੇ ਦੇਸ਼ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਹੋ ਰਹੇ ਨੇ।'' 23 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ''ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸੰਕਟ ਤੇ ਖੇਤੀ ਬਦਲ'' ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਥੰਮ ਗਈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਨੇ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੀਹੋਂ ਲੱਥ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।'' ''ਨਾਨੀ ਖਸਮ ਕਰੇ- ਦੋਹਤਾ ਚੱਟੀ ਭਰੇ'' ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਅੱਜ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ......ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ...ਦਾ ਪਰਕੋਪ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'' 28 ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਖਟਕੜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਕਰੋਨਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਕੀਮਤ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'' 5 ਮਈ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ... ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੜਕੰਪ ਮੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'' ਇਹਨਾਂ ਪੋਸਟਾਂ ਦਾ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ' ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਕੂੜ-ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਕੁੱਝ ਸੱਚ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਓਹੀ ਬਣ ਨਿੱਬੜਿਆ ਜਿਹੜਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਟਰੰਪ ਦਾ ਸੀ। 'ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਜਿਵੇਂ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦਲਾਲ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ- ''ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਲਾਕ-ਡਾਊਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਹੇ ਹੋ'' ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ''ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਰੋਨਾ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ ਹੈ ਉਸਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਲੌਕਡਾਊਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਲੌਕਡਾਊਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਆ।'' ਪਹਿਲਾਂ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਸਵਾ ਦੋ ਵਜੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ- ''ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਾਲਾਇਕੀ ਕਾਰਨ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਰਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਦਾਂ।'' ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਲਾਕ-ਡਾਊਨ 'ਤੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਾਕ-ਡਾਊਨ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ''ਨਾਲਾਇਕੀ'' ਹੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਖਾਸਾ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਇਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਕ-ਡਾਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸੇ ਹੀ ਸਿਸਟਮ ਅੰਦਰ ਕੋਰੋਨਾ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਏ ਜਾਣ ਦੀ ਝਾਕ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵਰਗੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਭਰਮ ਸਿਰਜ ਲੈਣਾ ਕਿਸੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਡਾ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਡਾ. ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਲਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਖਾਸੇ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਹੀ ਮਗਰ ਪੈ ਗਏ। ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲਾਕ-ਡਾਊਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤੇ ਹੋ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਤੋਂ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰ ਅਲੀ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਅਮਨਦੀਪ ਹਾਂਸ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ''ਕੂੜ-ਕਬਾੜ'' ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ''ਝੁੱਡੂ'' ਅਤੇ ''ਚਗਲ'' ਪਰਖਣ ਤੱਕ ਗਏ। ਕੀ ਸੀ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ? ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਕਰ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਉਲਟੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਭਲਾ ਦੀ ਉਲਟੇ ਸਵਾਲ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀਹਦੇ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕੁੱਝ ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੁਬਾਨਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਦਾ ਸਾਰਤੱਤ ਮੋਦੀ ਭਗਤਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਉਹ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਬਾਕੀ ਸਭ ਗਦਾਰ। ਮਾਹਲ ਜੀ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਨੱਤ ਵਰਗੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਤਾਂ ਵਿਖਾ ਜਾਂਦੇ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਹੀ ਪੈ ਗਏ। ਕੀ ਇਹੋ ਹੀ ਬਹਿਸ-ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਉਹ ਸਮਝ ਅਤੇ ਅਮਲ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿ-ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਵੀ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੀ ਮਰੀਜ ਕਿਉਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਅਮਲਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਸ ਨੇ ਮਿਸਾਲਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰੀਂ ਵੜ ਕੇ ਜਾਂ ਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲੇ ਲਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬੈਠ ਗਏ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿੰਨੇ ਉਹ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਨਿੱਬੜੇ ਜਿਹੜੇ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸੜਕਾਂ-ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਣ ਗਰਜੇ। ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਕੁੱਝ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਕੁ ਅਨੁਵਾਦ ਮੇਰੇ ਵਾਲੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੂੰ ਫਰੋਲ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਲਾਕ-ਡਾਊਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਛੋਟੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣੀ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਣ, ਥਾਲੀਆਂ ਖੜਕਾਉਣ ਜਾਂ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਨਿੱਬੜੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਅਦੂਲੀ ਕਰਕੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਲੱਗੇ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਵੀ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਹੋਰੀਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਫਿਊ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਵਧਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਫਿਊ ਲਾਉਣ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਵਾਲੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ''ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਬ, ਜੇ ਕਰਫ਼ਿਊ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 87% ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਰੋਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਫਿਰ ਕਰਫ਼ਿਊ ਕਾਹਤੋਂ ਲਾਇਆ? 13% ਲਈ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਲਦੀ ਦੇ ਬੁੱਥੇ ਕਾਹਤੋਂ ਦੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ।'' ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 15 ਅਪਰੈਲ ਦੀ ਇਸਦੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਲਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰਿਹਾ ਗਿਆ, ''ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੰਧ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਤੇ ਨਾ ਕਰੋਨਾ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ, ਸੂਰਤ ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦਾ ਕਰਫ਼ਿਊ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਕੇ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਨਿਕਲ ਆਉਣਾ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।'' ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਧਿਰਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੂੰ ਉਹ 22 ਅਪਰੈਲ ਤੱਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰੜਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੂਝੜਪੁਣੇ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹੋਏ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੜਾਸ ਇਉਂ ਕੱਢੀ, ''ਅੱਜਕੱਲ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਕਰੋਨਾ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਤਰਾਂ ਤਰਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦਾਅ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਕੇ ਕੀ ਅਮਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਬੰਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਰੋਨਾ ਇਕ ਆਮ ਜ਼ੁਕਾਮ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਦਕਿ ਸਾਰਸ 2 ਜਾਂ ਕੋਵਿਡ 19 ਦੀ ਲਾਗ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 2.5 ਹੈ ਜਦਕਿ ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਦੀ ਲਾਗ 1 ਜਾਂ ਖਾਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ 1.4 ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਨਵ ਸਰੀਰ 'ਚ ਟਾਕਰਾ ਸ਼ਕਤੀ (immunity)ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਮਾਨਵ ਸਰੀਰ 'ਚ ਐਮਿਊਨਿਟੀ ਅਜੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਲਈ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਆ ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਜੇ ਬਣਨੀ ਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਜ਼ੁਕਾਮ ਕਹਿਣਾ, ਆਪਣੇ ਬੂਝੜਪੁਣੇ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।'' ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਨਾਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਪੈਰਵਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕੋਠਿਆਂ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰਹਿ ਵਿਖਾਵਾ ਰੂਪੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸਿਮਟੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਭੁੱਖਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਾਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ'' ਦੇ ਲਕਬਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਦੇ ਸਨ- ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਅੱਠ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ''ਨੌਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਝੰਡੇ, ਨਾਅਰੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਢੋਲ ਪੀਪੇ ਖੜਕਾ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪਰਗਟਾਅ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲਾਵਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੋਦੀ ਦੇ ਥਾਲੀਆਂ ਖੜਕਾਉਣ ਦਾ ਪਿਛਲੱਗੂਪੁਣਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੀਮਤਾਈ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਅੱਜ ਦੇ ਤਿਲੰਗਾਨਾ, ਉਦੋਂ ਦੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।1978 ਵਿਚ ਉਥੇ ਕਰੀਮ ਨਗਰ ਜਿਲੇ ਦੀਆਂ ਸਿਰਸਿਲਾ ਅਤੇ ਜਗਤਿਆਲ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ। ਜਗਤਿਆਲ 'ਚ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਸਿਰਸਿਲਾ ਵਿਚ ਕਾਮਰੇਡ ਚੰਦਰ ਪੂਲਾ ਰੈੱਡੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਐਮ ਐਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਨੂੰ ਗੜਬੜ ਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰ ਐਲਾਨ ਦਿਤਾ। ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਨੀਮ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਲਗਾ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਕਰੋਨਾ ਤੇ ਇਸਦਾ ਭੈਅ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਰਫਿਊ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਇਹ ਉਪਯੁਕਤ ਢੰਗ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਅਜੇਹਾ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਪਾਰਟੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਨਹੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੱਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਜਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਤੋਂ ਬਾਦ ਇਹ ਉਗਰਾਹਾਂ ਧੜੇ ਵਲੋਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਇਫਟੂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਥਾਲੀਆਂ ਪੀਪੇ ਖੜਕਾਏ ਸਨ।ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਹੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਿਉਂ ਹੋਈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਮਨਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਬਾਦ 'ਚ।'' ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਥਾਲੀਆਂ ਖੜਕਾਉਣ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਚਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਜ ਨੂੰ ਪਰਣਾਏ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਾਰ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਸੋਧਵਾਦੀ ਲੀਹ 'ਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹੇ ਚੰਦਰਪੂਲਾ ਰੈਡੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਮਲਦਾਰੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਬਰ ਹਕੂਮਤ ਜਦੋਂ ਸਿਰੇ ਦਾ ਜਬਰ ਢਾਹੇ ਤਾਂ ''ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ'' ਨਾ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਥਾਲੀਆਂ ਹੀ ਖੜਕਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਿਹੜੇ ਲੁਧਿਆਣੇ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਠੂਠਿਆਂਵਾਲੀ ਅਤੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਟਕਰਾਏ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਦੀ ਸਮਝ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਪਰ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੁਖਿੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ''ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਅਰਥ ਇਹ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ 1978 ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰੀਆਂ ਸਨ ਅੱਜ 2020 ਵਿਚ ਵੀ ਅਜੇ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਲੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ।'' ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀ ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ''ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਮਨਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਬਾਦ ਚ।'' ਉਹ ਮਨਸ਼ੇ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਬੀਤ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਅਜੇ ਤੱਕ ਦੱਸੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੂੰ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਹੀ ਲੱਗੀ ਜਾਂਦੀ ਜੇਕਰ ਇਹ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਧਾਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਯਾਨੀ ਇਸ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲੋਂ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਤੋੜੀ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ 13 ਮਈ ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੇ ਇਸੇ ਹੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਝ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ''ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਰੋਨਾ ਫੈਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਫਿਰ ਇਸਦਾ ਕੀ ਤੁੱਕ ਹੈ। ...ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਐਨ 90 ਮਾਸਕ, ਦਸਤਾਨੇ ਅਤੇ ਸੈਨੇਟਾਈਜ਼ਰਜ ਮੁਫਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ, ਦੂਰੀ ਰਖ ਸਫਰ ਕਰਨਯੋਗ ਜਨਤਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਈ ਜਾਏ, ਕੱਚੇ ਸਿਹਤ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਧਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਸਿਹਤ ਢਾਂਚਾ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ।'' ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਾਣਾ ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਲਾਕਡਾਊਨ ਖਤਮ ਕਰਨ/ਕਰਵਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ''ਕਾਮਰੇਡ ਜੀ ਇਹ ਬਿਆਨ ਪਰੈਸ 'ਚ ਦਿਓ ਜੀ, ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨੀ।'' ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦਾ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਪਰੈਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਨਾ ਹੀ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ-ਚੁਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਦਮ ਕਰਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਰਖ਼ ਰੇਖਾ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਸੱਦਾ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ''ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ???'' ਤਾਂ ਵੀ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਥੋਥ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਗਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਟਾਕਰੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੇ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਰ ਬਦਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ''ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਲੌਕਡਾਊਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।'' 3 ਮਈ ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ''ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਰੋਨਾ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ ਹੈ ਉਸਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਲੌਕਡਾਊਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਲੌਕਡਾਊਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਆ।'' 10 ਮਈ ਦੀ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਚਲੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ, ''ਕਰਫ਼ਿਊ, ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਰੋਨਾ ਦੇ ਕੇਸ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਵਧਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰੋ।'' 11 ਮਈ ਦੀ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ''ਕਰੋਨਾ ਖਤਰਨਾਕ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹਾਕਮਾਂ ਵਲੋਂ ਫੈਲਾਇਆ ਇਸਦਾ ਹਊਆ ਹੈ।'' ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਕੋਰੋਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਹਊਏ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਹੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ''ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਇਆ'' ''ਹਊਆ'' ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿੱਥੇ ''ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਸਬੰਧੀ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ'' ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ''ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮ ਲੈਣ ਦਾ ਸੱਦਾ'' ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸਲੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਹੋਰੀਂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਾਬੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹਾਂ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਫ ਸਨ। 14 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਕੋਠਾਗੁਦੇਮ ਤੋਂ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਮਾਓਵਾਦੀ) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਭੈ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ''ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਫੁਟਾਰਾ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।'' ਉਸਨੇ ''ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਵਰਗੇ ਜੀਵਾਣੂੰ-ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਫੁਟਾਰੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ'' ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ''ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ, ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਪੈਦਲ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।..'' ਜਿੱਥੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਮਾਓਵਾਦੀ) ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਦੇਣ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਬਲਾਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਬੰਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਸਲਾਹਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ''ਰਾਸ਼ਣ ਵੰਡਣ'' ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਖੂਬੀ ਦਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ। 'ਕਰੋਨਾ ਅਤੇ ਇਸਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ' ਦੇ ਨਾਂ 5 ਮਈ ਨੂੰ ਨੈੱਟ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਕਰਫਿਊ ਤਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਰੋਜ ਦਿਹਾੜੀ ਕਰਕੇ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਖੜ ਗਈ ਤੇ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਚਰਚਾ 'ਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵੰਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।'' ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ, ''ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਸਰੀਰਕ ਦੂਰੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਿੱਟਾਂ, ਨਕਾਬਾਂ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ।'' 'ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਕਪਾਸੜ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰੋਨਾ ਮੌਤਾਂ' ਨਾਂ ਦੇ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਨੈੱਟ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਪਿਚਕਾ ਕੇ ਇਉਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ''ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਾਕੇ ਕੱਟਣੇ ਪਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਕੱਟਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਭੁੱਖ ਦੇ ਸਤਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਕਲ, ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ 'ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ' ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਦੂਰੀ ਹੈ, ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ 'ਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋਨਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵੀ ਬਣਾਉਣੇ ਪਏ।'' ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸੇ ਹੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਦੇ ਗੋਗੇ ਵੀ ਇਉਂ ਗਾਏ ਹਨ, ''ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਕਰੋਨਾ ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਨੂੰ ਥੰਮਣ ਅਤੇ ਧੀਮਿਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ।'' 'ਨਾਨੀ ਖਸਮ ਕਰੇ- ਦੋਹਤਾ ਚੱਟੀ ਭਰੇ' ਨਾਮੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਅੱਜ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਲਾਕਡਾਊਨ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮੇਤ ਗਲਤ ਨਾ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ।'' ਅਗਾਂਹ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਵਕੀਲ ਬਣ ਕੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ''ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਫਤੇ-ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੋ ਦਿਨ ਲਈ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਰਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।'' 13 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ 'ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ' ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਾਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰਖਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ''ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕਾਬੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ 'ਚ ਨਹੀਂ।'' ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਬਜ਼ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਬਜ਼ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਥਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਬਲਕਿ ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਮਰਦੇ, ਖੱਜਲ-ਖੁਆਰ ਹੋਏ, ਅੱਕੇ-ਸਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੱਛੇਦਾਰ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ''ਚੇਤਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ'' ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ''ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਵ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੱਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ'' ਇਹ ਸੰਭਵ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗਣਾ ਸੀ ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ''ਜਾਨ ਬਚੀ ਤਾਂ ਲਾਖੋਂ ਪਾਏ'' ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਸੱਚੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 13 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਹੀ 'ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ' ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਸਬੰਧੀ ਇਹ ਨਰਮ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਾਲਾਇਕੀ ਕਾਰਨ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਰਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਦਾਂ।'' ਯਾਨੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਸਮਝਦਾਰ ਤਾਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ। ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰੀ ਬੁਖਲਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਕਦੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਮੱਤ ਬਖਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਕਦੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀਆਂ। ਕਦੇ ''ਫੂਕ ਕੱਢਣ'' ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ''ਪੋਤੜੇ'' ਫਰੋਲਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੰਦਾ। ਕਦੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ-ਜਾਤੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉੱਤਰਦਾ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨਸਲਾਂ ਪਰਖਣ ਤੱਕ ਵੀ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਬੁਖਲਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਖਾਰਜ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਬੂਤਰ ਵੱਲੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਲਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬਿੱਲੀ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਜਾਂ ਜੁਆਬਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਤੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੀ ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਦਾ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਾ ਦੇਣ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਪਾਠਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜ਼ਰਖਰੀਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਰਾਬਤਾ ਤੋੜ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜੁਬਾਨਬੰਦੀ ਕਰਨ ਤੱਕ ਜਾਵੋਗੇ। ਕੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸੂਲ ''ਜਮਹੂਰੀ-ਕੇਂਦਰੀਵਾਦ'' ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ''ਲਾਲ ਫਕੀਰਾਂ'' ਨੇ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ'' ਦੀ ਲਛਮਣ-ਰੇਖਾ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰਹਿ ਕੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸਵੀਡਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਨਾ ਹੀ ਕਰਫਿਊ ਲਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵੱਧ ਜਨਤਾ ਮਾਰੀ ਗਈ? ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਵੀ ਫਰਕ ਸੀ, ਉਹ ਮਿਕਦਾਰੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕਰਫਿਊ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਝੱਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਮਾਰੂ ਅਸਰਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਣੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਹੁਣ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਾਸੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਾਂਗ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਕਰਫਿਊ ਵਾਂਗ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵਧੇਰੇ ਜਨਤਾ ਇਸ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਗਈ? ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਲਾਲ ਹਕੂਮਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਛਾਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਾਮਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਾਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬਲਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਹੋ-ਹੱਲੇ ਤਹਿਤ ਜੋ ਢਾਂਚਾ-ਢਲਾਈ ਕਰਨੀ ਸੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨਾ ਸੀ, ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਾਰਨਾ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਲੋਕਾਈ ਨੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਈਨ ਨਾ ਮੰਨਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੰਨੀ। ਜਨਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਦੱਲੇ ਹਾਕਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਤਾਣ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲਾ ਲੈਣ, ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਦਬਾਏ, ਝੁਕਾਏ ਅਤੇ ਮਿਟਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਮਿਟਾਏ ਜਾ ਸਕੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡੇ ਹਨ। ਅਗਾਂਹ ਵੀ ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। —— ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਜੀ, ਹਰ ਕੋਈ ਜਨਤਾ ਲਈ ਜੁਆਬਦੇਹ ਹੈ ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਵੱਲੋਂ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ- ''ਫੇਸਬੁੱਕ ਕੋਈ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਹੀ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਪਰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨਾ ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਹੈ ।ਕੌਣ ਸੰਵਾਦ ਯੋਗ ਹੈ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹਰੇਕ ਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਬੌਸ ਜਾਂ ਜੱਜ ਨਹੀਂ ਜਿਸਦਾ ਜੁਆਬ ਦੇਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨਸਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ ਬਲੌਕ ਦੀ ਔਪਸ਼ਨ ਰੱਖੀ । ਉਂਝ ਜੇ ਕਾਵਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਢੱਗੇ ਮਰਦੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਹੱਡਾ ਰੋੜੀ ਬਣੀ ਹੋਣੀ ਸੀ।'' ਬੜੀ ਹਕਾਰਤ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਇਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿ ''ਫੇਸਬੁੱਕ ਕੋਈ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ''। ਤੁਸੀਂ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ''ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨਾ ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਹੈ ।'' ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਮੈਸੈਂਜਰ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਨਿੱਜੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੋਸਟ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ•ੇਆਮ ਚਾੜ•ਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਵੀ ਖੁੱਲ•ੇਆਮ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉਲੰਘ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ ਕਹਿਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਸੁਣਨੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ''ਕਿਛ ਕਹੀਐ, ਕਿਛ ਸੁਣੀਐਂ'' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ਮੰਨ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਅਮਲ ਉਸਦਾ ਕੀ ਹਸ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜੇ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ•ਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ''ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਬੌਸ ਜਾਂ ਜੱਜ ਨਹੀਂ'' ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਜੱਜ ਮੰਨੋ ਜਾਂ ਨਾ ਮੰਨੋ, ਪਰ ਲੱਗਦੈ ਤੁਸੀਂ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜੱਜ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅਖਾਉਤ ਹੈ ਕਿ ''ਪੀਪਲ ਆਰ ਦਾ ਬੈਸਟ ਜੱਜ'', ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ''ਬੌਸ'' ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਸੋਚਣੀ ਥੋਪਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਟਰੰਪ ਜਾਂ ਮੋਦੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ'' ਹੋਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਟਰੰਪ ਵਾਲੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਓਮੈਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹੋ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ-ਕੇਂਦਰਵਾਦ ਦਾ ਅਸੂਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪਾਰਟੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਰਜ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ ਕੇਂਦਰੀਵਾਦ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦਾ ਕਤਲ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਕੇਂਦਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਮੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਵੋਗੇ। ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਕੂੜ-ਕਬਾੜ ਪਰਖਦੇ ਹੋ, ਕਦੇ ਝੁੱਡੂ। ਹੁਣ ਕਾਵਾਂ ਦੀ ਤਸਬੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਹੋ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਗੀਰੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਬੋਲਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗਰੂਰ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ''ਹੱਡਾ ਰੋੜੀ'' ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਲੱਗਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਬੁਖਲਾਹਟ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ। ''ਦੁਨੀਆਂ ਹੱਡਾ ਰੋੜੀ ਬਣੀ'' ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਬਣੀਆਂ ਛੇੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਪੱਪੀ- 17 ਮਈ— ''ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਰੋਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਸਾਂ ਉਂਗਲਿਆਂ ਤੇ ਗਿਣਨਜੋਗੀ ਸੀ ਤੇ ਜ਼ੋ ਇਸ ਅੰਨੀ ਹਨੇਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਬੌਧਿਕ ਦਮ ਤੇ ਖੜੇ, ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਮੌਸਮੀ ਵਾਇਰਸ ਕਿਹਾ ਸੀ ।ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅਜਾਦ ਤੇ ਡਾ ਵਿਸਵਰੂਪ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਦਮ ਖ਼ਮ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਤੇ ਉਹ ਸੱਚੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਾ ਝੋਲੀ ਚੁੱਕ ਮੀਡੀਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਮੈਡੀਕਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋ ਫਾਲਤੂ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਪਾਇਆ ਉਹ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ ਬੇਪਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਹੁਣ ਉਹ ਅਵਾਜ਼ਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜ਼ੋ ਇਸ ਮਹਾਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ। ਕਈ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਦੇ ਅੰਕਿੜਿਆ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਕੋਤਾਹੀ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ।ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਰਹੇ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਕੇ ਕਿਵੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕਾਜ ਆਫ ਡੈੱਥ ਦੇ ਕਾਲਮ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਮੌਤ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੈਂਸਰ, ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰੌਨਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਨੂੰ ਕਰੋਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂਪਲੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਇਸ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦੇ ਏਜੰਡੇ 'ਚ ਹੀ ਉਲਝ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।'' ------------------------- ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ 'ਚ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਭੱਜ ਨਿੱਕਲੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੇ ਰਾਤ ਦੀ ਚੱਲਦੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕੁਮੈਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲਦਾ ਫਰੋਲਦਾ ਹੁਣ ਸਵੇਰੇ ਨਸਲਾਂ ਪਰਖਣ ਤੱਕ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ 'ਤੇ ਛਿੱਕਲੀਆਂ ਲਾਉਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੇ ਪੋਸਟ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਤਾਂ ਲੱਭੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਭ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਂਝ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇਗਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਸਲਾਂ ਪਰਖਣ ਤੱਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ ਘੋਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਟਿਕ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹਿਸ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਸਲਾਂ ਪਰਖਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ (14-5-2020) ਪਾਈ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਪੋਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਲਕੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ''ਝੁੱਡੂ'' ਵਰਗੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਜਨਤਾ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨੇ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣੀ ਅਤੇ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲਣ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਮੁਜਾਹਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆ ਜਾਵੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਵੱਲੋਂ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਬੰਬੀ 'ਤੇ ਬਿਤਾਏ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਬੰਬੀ 'ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਲਈ ਰੋਟੀਆਂ ਢੋਂਹਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਜੁਆਕ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ•ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਤਾਏ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪਟਿਆਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਮੌਕੇ ਵੱਜਦੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ ਦਾ ਜੁਆਬ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਬਾਪੂ ਜੀ ਕੁਲਵਕਤੀ ਤੁਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਚਾਚਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਸ਼ਨ ਕੂਹਲੀ, ਤਰਸੇਮ ਬਾਵਾ, ਕਾਮਰੇਡ ਰੌਣਕ ਸਿੰਘ ਚੜੀ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਪਤਵਾਸ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਹਨ। ''ਭੌਰਾ, ਭੂੰਡ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਗੂੰਜ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਕਦਾ, ਦੂਜਾ ਗੋਹਾ ਹੂੰਝ'' ਯਾਨੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਨਿਤਾਰਾ ਉਸਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਸੀ, ਤੁਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵੀ ਇਸਦੇ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੋਈ ਕਰ ਲੈਣੀ। ਸਾਡਾ ਬਾਪੂ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਕਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਂਦਾ ਲਿਜਾਂਦਾ ਆਪ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਬੋਲੇਗਾ ਹੀ ਕੀ? ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਅਸੀਂ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰਖ਼ ਰੇਖਾ ਪੇਪਰ ਕੱਢਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਰਨੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਕ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਰਜੀ ਖੁੱਲ• ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਗੱਲ ਨਬੇੜੇ ਹੋਣ ਗੱਲ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਾਮਰੇਡ ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਗਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ''ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲੀਹ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਪਾਰਟੀ ਵੇਲੇ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੀਹ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਐਨੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਗੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਢੋਂਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਹ ਲੀਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗਈਆਂ ਕਿੱਥੇ।'' ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਜੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੋਗੇ। ਆ ਜਾਇਓ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਆਸੀ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ। ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ। ਆਪਣਾ ਵਿਰਸਾ ਸਭ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਲੋਕ ਜੱਜ ਬਣੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ---------------------- ਧੱਕੜਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਬੋਲੀ ਟਰੰਪ ਭੜਕ ਪਏ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ''ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛੋ''.. .''ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਗੰਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।'' ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ, 13 ਮਈ 2020 । ਮੋਦੀ ਟੀ.ਵੀ. 'ਤੇ ਸਿਰਫ 'ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ' ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣਦਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕਪਾਸੜ ਫੁਰਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ : ਅਮਨਦੀਪ ਹਾਂਸ ਨੂੰ- ''ਬੀਬਾ ਜੀ ਆਪਣਾ ਫਤਵਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੋ ਤੇ ਬਲੌਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਨਾ ਲਿਆਓ'' ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ : ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨੂੰ- ''ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਰਹੋ।'' ''ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ'' ਅਮਨਦੀਪ ਹਾਂਸ- ''ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਸਰੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ। ਬਲੌਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਰਹੇਗਾ'' ਭਰਤ ਜੀਦਾ- ''ਜੋ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜੇ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਤਾਂ ਨੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ।'' -੦- ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਸਾਰੇ ''ਲਾਲ ਫਕੀਰਾਂ'' ਦੇ ਧੂਤੂ ਬਣੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਪੁਰੂ ਦੀ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ'' ਦੇ ''ਲਾਲ ਫਕੀਰਾਂ'' ਦਾ ਧੂਤੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਗੁੱਝੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ''ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਬਲਕਿ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।'' ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਪਾਸੇ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ''ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ'' ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਂਝ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਪਰ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਲੈਣਾ ਕਿੰਝ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਜ਼ਰੂਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਮੇਟੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਰੱਖੇ ਸਨ, ਉਹ ਜ਼ਾਹਰਾ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲ ਕੀ ਹਨ? ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਨ ਵੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਜੋ ਕੁੱਝ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਗੌਲਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਔਖ ਕੀ ਹੈ? ਔਖ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਢੀਠਤਾਈ ਨਾਲ ਕਹੀਏ ਜਾਂ ਹਕਾਰਤ ਨਾਲ ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਅਤੇ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਵਾਜਬੀਅਤ ਨੂੰ ਘੱਟੇ ਰੋਲਣ ਦੀ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇੱਕ-ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਤੀ-ਜਥੇਬੰਦਕ ਔਖ ਹੈ, ਇਹ ਦੋ-ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ-ਹੰਭ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਣਗੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਮੋਇਆਂ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹਰਬਾ ਵਰਤਿਆ ਸੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਕਮੇਟੀ ਕੁੱਝ ਬੋਲੇ ਨਾ ਬੋਲੇ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਆਣ ਪ੍ਰਗਟ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵੀ ਕਮੇਟੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਸਨ? ਬਲਕਿ ਜੋ ਕੁੱਝ ਉੱਥੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੁੱਝ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਲਗੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਜੀ ਉਸ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਰਮਿੰਦਰ ਪਟਿਆਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਆਣ ਬਿਰਾਜੇ ਬਲਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬਲਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਮਾਰਕਾ ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲਾਲ ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਧੂਤੂ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧੂਤੂ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਪਤਲਾ-ਪੋਲਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ''ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਬਲੌਕ ਨਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ'' ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ''ਅਸਲੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀਆਂ, ਸੰਘੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ'' ਆਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦੇ ਕੁੱਬ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਂ ਝੰਡਾ ਕਿਉਂ ਗੱਡਣ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਮੋਦੀ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆ ਕਹਿ ਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਜਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੁੱਟੇ ਅਤੇ ਕੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਦਹਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਗਏ, ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਚੱਲਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਲਈ ਫੋਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਬੀਲ ਹੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ''ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਗਰਦਾਨ ਦੇਣਾ ਧਰਤੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।'' ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ''ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ'' ਗਰਦਾਨ ਦੇਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੜਾ ਚੁਭਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਕੀਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਹੋਣ ਦਾ ਦਮ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਕਮੇਟੀ ''ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀਆਂ'' ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਟ ਲਿਟ ਕੇ ਚਰਨ-ਵੰਦਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ? ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਰਤੇ-ਧਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਹ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ'' ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸਿਜਦਾ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਕੋਈ ਫਤਵੇ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਦੇਵੇ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਫਤਵੇ ਦੇਣ ਤੱਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋ ਕਿ ਇਸ ਕਮੇਟੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ''ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ'' ਨਾਲ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਪਰਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਸ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਤਕਲੀਫ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ''ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ'' ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਪਣੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਉਸ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ 1977 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਹਕ ਬਣੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦਾ ਠੇਕਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋ? ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਤਰ•ਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਠੋਕਦਾ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਦੀ ਅਖਬਾਰ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ 4 ਨਕਸਲੀ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਅਮਲ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਿਨਾਰਾਂ 'ਤੇ ਲਾਟਿਨਿੰਗ ਕੰਡਕਟਰ ਹੋ, ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਦੀ ਅਮਨਦੀਪ ਹਾਂਸ ਵਰਗੀ ਹੋਣਹਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ''ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ'' ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਨਾਨਾ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ•ਦਾ ਹੋਇਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਸਹੇੜਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਮਨਦੀਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਰੋਧੀ ਗਰਦਾਨ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ., ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਤੱਕ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮਿੰਦਰ ਪੁਰੂ ਵਰਗੇ ਉਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਊਂਝਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਸਦਾ ਦਾਦਾ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁਰਕੀਆਂ ਤੱਕ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪਰਤੀਕ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਆਪ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਕਮੇਟੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬਲਵਿੰਦਰ ਮੰਗੂਵਾਲ ਵਰਗੇ ਉਸ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਰੋਧੀ ਗਰਦਾਨਣ ਦੀ ਹਿਮਾਕਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹੋ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਉਣ ਤੁਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਔਖੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਵਰਗਿਆਂ ਕਿੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਮੋਰਕਰੀਮਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਛੇ ਪੁਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹੀਦ ਰਾਮਕਿਸ਼ਨ ਕਿਸ਼ੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਂਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਮੰਗੂਵਾਲ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨੇੜਲੀ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਾਮਰੇਡ ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੋਲ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਔਖੀ ਘੜੀ ਸਾਂਭਣ ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਵੀ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 22-23 ਸਾਲ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੀਵੇ-ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨੇ ਵਾਜਬ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 45 ਸਾਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਉਖੇੜੇ ਝੱਲਣੇ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਾਪ ਨੇ ਇਸ ਕਾਜ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ। ਤੁਸੀਂ ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ''ਚੌਕੜੀ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਘੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਨੇ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਉਸ ਘੋਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਦੇ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾ ਕਰਵਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ। ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਖਤਰੇ ਸਹੇੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਲੀਗੀ ਤਬਕੇ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਣਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਜੀ, ਸਮਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਲੰਘਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸੁੱਖ-ਆਰਾਮ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾਗੀਰੂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਚੌਧਰਾਂ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜੇਲ•ਾਂ ਕੱਟਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਪਤਵਾਸ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵੀ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਦੀ ਸੜਾਂਦ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਲ-ਕੁਰਬਲ ਕਰਦੇ ਦਮ ਤੋੜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ''ਧੁਰ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਧੁਰ ਸੱਜੇ ਤਕ'' ਸਭ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ''ਪਾਰਟੀਆਂ'' ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਥੜ•ੇ 'ਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੱਜਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਖੱਬਾ ਨਹੀਂ। ਧੁਰ ਸਿਰੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਧੁਰ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕਦੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਰੋਨਾ ''ਭੈਭੀਤ'' ਕਰਨ ਵਾਲਾ ''ਭਿਅੰਕਰ'' ਵਾਇਰਸ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ''ਹਊਆ'' ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਕੁੱਝ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ'' ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਅਖੌਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੁੱਝ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਫਰੰਟ ਵਿੱਚ ''ਸਭ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣਤਰਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।'' ਤੁਹਾਡੇ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਉਕਾਈ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਉੱਭਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਕੁੱਝ ਅਸਲੀ ''ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣਤਰਾਂ'' ਹੀ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਸੂਲਾਂ, ਕਾਇਦੇ-ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉੱਡਾ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਨੰਗੀ-ਚਿੱਟੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ''ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਫੇਸਬੁੱਕੀ ਪਰਚਾਰ'' ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ''ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ'' ਸਮਝਦੇ। ਜਿਹਨਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ ''ਫੇਸਬੁੱਕੀ ਪਰਚਾਰ'' ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਕੁੱਝ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ-ਖੇਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਿੰਨਾ ਕੁੱਝ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਪਰਚਿਆਂ ਨੇ ਪਾਸਕੂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਲਟੀ ਗੱਲ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਹਨੇਰ, ਹਊਆ, ਖੌਫ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਜ਼ਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਤੁਸੀਂ ਪਰਚਾਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ''ਇਹਨ•ਾਂ ਦੇ ਜਰੂਰ ਕੁੱਝ ਗੁੱਝੇ ਮਨਸੂਬੇ ਹਨ।'' ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੋਈ ਗੁੱਝੇ ਮਨਸੂਬੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੇਆਮ ਕੂਕ-ਕੂਕ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕੀ ਮਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਦੜ ਵੱਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘੁਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਨਾ ਨਿੱਕਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰਥ ਐਨਾ ਭਾਰੂ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸਲਾਮਤੀ ਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ''ਜਾਨ ਬਚੀ ਤਾਂ ਲਾਖੋਂ ਪਾਏ'' ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ '' ਨਿੱਜੀ ਕਿਰਦਾਰ ਬੇਹੱਦ ਨਫਰਤ ਕਰਨਯੋਗ'' ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ''ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ਦਾਰ'' ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਕਿਰਦਾਰ ਵੇਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵੱਧ ਅਹੁਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਰੋਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਿਆਸਤ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਰੋਲ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਗੰਦੇ ਗਲੇ ਸੜੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਗੰਦੀ ਗਲੀ ਸੜੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਪੈਣੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ ਉਹਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ 'ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜਾਤੀ ਰੋਲ ਨਾਲੋਂ ਉਸਦੇ ਸਿਆਸੀ ਰੋਲ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਮਰੇਡ ਮਾਓ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੋ। ਕੀ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ''ਪੋਤੜਿਆਂ'', ''ਮੋਕਾਂ'' ਅਤੇ ''ਮਾਂਹਵਾਰੀ ਪੈਡ'' ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੁੱਝ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ। ਜੀਅ ਸਦਕੇ 'ਆਨੰਦ' ਮਾਣੇ ਅਜਿਹੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚੋਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ''ਨਫਰਤਯੋਗ'' ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲਾਂ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਸੂਲਾਂ 'ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ 43 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਨਫਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਅਸੂਲਾਂ 'ਤੇ ਖੜ• ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਥੋਥ ਨੂੰ ਚੁਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਗਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ''ਕੁੱਝ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਲੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ/ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹਨ''। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਜੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਵੰਡਣ ਦੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸ਼ਰੀਕਾ-ਭੇੜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜਾਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਲ਼ਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ-ਜਥੇਬੰਦਕ ਆਦਿ ਆਖ ਕੇ ਪੇਤਲੇ ਨਾ ਪਾਓ। ਮੁੱਦੇ ਤਿਲ•ਕਾਓ ਨਾ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੁਕਤੇ 'ਤੇ ਗੱਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸੇ 'ਤੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਤ ਰੱਖੋ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ''ਫਤਵਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਈਏ ਕਿ ਕੌਣ ਕੀਹਦੇ ਹਿੱਤ 'ਚ ਭੁਗਤਿਆ।'' ਇਹ ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਰਹੇਗੀ ਕਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਊਆ ਮੰਨ ਕੇ ਖੌਫ਼ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੀਂ ਦੜ ਗਏ। ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਦਾ ਜਦੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੋਵੇਗਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ''ਉਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਕੀਂ ਮਰ ਰਹੇ ਸੀ।'' ਕੋਰੋਨਾ ਇੱਕ ਕਲੰਕ ਬਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਰਹੇਗਾ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ''ਭਗਵੀਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫਕੀਰ'' ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ। ''ਛਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦਰਕਾਰ ਕਿਸਨੂੰ ਹੈ?'' -ਸੁਰਜੀਤ ਗੱਗ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਮਰੇਡ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਮੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਏਨੇ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਜਿੰਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ, ਅਮੋਲਕ ਭਾਜੀ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਭਾਅ ਜੀ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਤਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਆਗੂ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। 03/05/2020 ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਪੋਸਟ ਪਾਈ ਸੀ ਕਿ ਬਹਿਸ ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾੜਨ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਪੋਸਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਗੱਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਏਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪਾਟੇਗਾ, ਪਰ ਗਿੱਦੜ ਭਬਕੀਆਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਗਿੱਦੜ ਭਬਕੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ? ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਹੋਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੇਖਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੁਖ਼ਲਾਹਟ ਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਲਈ ਮਾਹੌਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਭਿਣਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਵੇ। ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨਾ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਜਿਹੀ ਕੀ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ ਕਿ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਜੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਵਲੋਂ ਉਠਾਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨੂੰ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਬਲਾੱਕ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਰਦਾਰਾ ਮਾਹਿਲ ਜੀ ਨੇ ਨਾਜ਼ਰ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਬਲਾੱਕ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂਕਿ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਇਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹੁੰਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਬਹਿਸ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਹਿਸ ਆਮ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਬਹਿਸ ਵਜੋਂ ਚੱਲਦੀ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਾਪਰਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਹੁਣ ਬਹਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਛਿੱਤਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕੀ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ ਕਿ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਵਲੋਂ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਨੂੰ ਬਲਾੱਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਉਠਾਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ, ਛਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦਰਕਾਰ ਹੈ? ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਹੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਉਠਾਏ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਤਫ਼ਾਕ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵਹਿਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾੱਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੀ, ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਜਿੰਦਰਾ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਬਟੇਰੇ ਵਜੋਂ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰੀਂ ਇਸ ਦੀ ਖੱਟੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ। ਪਰ ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤੀ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦੇਈਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਨੂੰ ਮੜ੍ਹਿਆ ਜਿੰਦਰੇ ਵਾਲ਼ਾ ਮਾਮਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠ੍ਹਾਂ ਬਟੇਰਾ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮਹਿਲਕਲਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਨੇਰ ਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਕੇ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਨੇਰ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਾਜੇ-ਗਾਜੇ ਨਾਲ਼ ਸਰਕਾਰਾਂ ਮੂਹਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਆਪੇ ਥਾਪੜੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਪੈਂਤੜਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ (ਲੱਗਭੱਗ) ਖੜੋਤ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੜੌਤ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦਰਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਾਲ ਇਕੱਲੇ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕੱਲੀ “ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ'' ਟੀਮ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਹੁਰੀਂ ਵਧਦੀਆਂ ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਧਰਨਾ ਲਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਰਨੇ “ਅਸੀਂ'' ਵੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਬਾਦਲਾਂ ਦੇ ਧਰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਧਰਨਿਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਾਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੇਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦਰਕਾਰ ਕਿਸਨੂੰ ਹੈ? ੦-੦

ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਬੇਵੱਸ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ

ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਬੇਵੱਸ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ/ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਖਵਾਈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬੀ-ਜਮਹੂਰੀ ਅਖਵਾਈ ਜਾਵੇ, ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਖਰੇ ਅਤੇ ਖੋਟੇ ਹੋਣ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖਰੇ ਅਤੇ ਖੋਟੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੀ ਨਿਭਾਅ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕੀਤਾ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਸ ਧਿਰ ਦੇ ਸਿਆਸੀ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਚਿਆਂ, ਐਲਾਨਾਂ-ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਧਿਰ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਹੀ, ਸੀਮਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਗਲਤ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਇਹ ਕੁੱਝ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਇਆ ਵੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ਦੋਮ ਦਰਜ਼ੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਧਿਰ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਅੰਗਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ-ਸਿਆਸੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਖਣਾ-ਪਰਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਦੀ ਧਿਰ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਿਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦਹਿ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਕਰ ਜਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਕੱਠ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਅਗਲੇ 10-15 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਿਹੜੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀ ਵਿਖਾਈ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਾਰਥਿਕ ਉਹ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ/ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਧਿਰਾਂ ਨਿੱਬੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਤ ਜਿਹੇ ਘੇਰੇ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਿਰ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸਮਝ ਨੇ ਬਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀ ਨਖਿੱਧ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀ ਵੀ ਨਖਿੱਧ ਹੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਠੋਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੁੱਝ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋਥਾਪਣ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਇਸਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਸਦੀ ਜ਼ਾਹਰਾ ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕੁੱਝ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਦੀਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਸਬੰਧੀ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਕੰਬ ਉੱਠੇ। ਇਹਨਾਂ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੋਰੋਨਾ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 16 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਦੁਨੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ 'ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ' ਦੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ, ਨਾ ਜਿਊਂਦਾ ਨਾ ਮਰਿਆ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਕਿੰਨਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਹੱਥੋਂ ਕਿਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਸਵਾਲ ਉਠ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਏਨੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਗਿਆਨ ਬੇਵੱਸ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।'' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਪਤਲੀ ਹੋਈ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਲਈ ਕੋਰੋਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਤੋਂ ਚੀਨ ਨਾਲ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਵਪਾਰਕ ਜੰਗ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਮਾਰਚ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਹਫਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ 'ਤੇਲ ਜੰਗ' ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੀ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਜÎਾਂ ਸੰਸਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਹੀ ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਬਣਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕਰਫਿਊ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ''ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ, ਨਾ ਜਿਊਂਦਾ ਨਾ ਮਰਿਆ ਵਿਸ਼ਾਣੂ'' ਹੈ। 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਲੜੀਵਾਰ 5 ਹੋਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮਾਂ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਰਾਬਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰਗੇ ਬਣਾ ਕੇ ਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸਖਤੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਹਕੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਖੌਫ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਊਟੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਹੀ ਹੈ।'' ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੌਫਜ਼ਦਾ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ''ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ'' ਵਜੋਂ ''ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ'' ਨਾਲ ''ਸਰਗਰਮ'' ਰਾਬਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ। ''ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰਗੇ ਬਣਾ ਕੇ'' ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫਾਸ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਮਹਿਜ਼ ''ਸਰਕਾਰੀ ਗੰਭੀਰਤਾ'' ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਸ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਬਦਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇ ਭਲੇ ਦੀ ਹੀ ਆਸ ਰੱਖੀ ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਕੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ, ''ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਤੇ ਜ਼ਮਹੂਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ) ਤਕਨੀਕੀ ਤੇ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰੀ ਅਮਲੇ ਦੀ ਫੌਰੀ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਕੇ ਵਾਲ਼ੰਟੀਅਰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਸਜਿੰਦ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ) ਇਸ ਵਾਇ“ਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕਦਮ ਲੈਣ ਬਾਰੇ , ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਚੇਤਨਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹਕੂਮਤ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'' ਉਪਰੋਕਤ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਢ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੁੱਗਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਏਜੰਡਾ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਨਾ ਸਿਰਫ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਸ ਦਾ ਤੱਤ ਜਮਾਤੀ-ਭਿਆਲੀ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਖਵਾਉਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਹਰੇ ਲੋਕਾਂ ਪੱਖੀ ਦੇਣੇ ਪਰ ਨਿਭਾਅ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ। ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਹਰੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ। ਲੜੀ ਨੰ. 2 ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ''ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮੁੱਚਾ ਅਮਲ ਹੀ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਖਤੀ 'ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਆਖਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।'' ਆਪਾਸ਼ਾਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਮੜ੍ਹੇ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਵਾਜਬੀਅਤ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, '' ਕਰਫਿਊ ਵਰਗੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਕਦਮ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਿਆ ਜਾਵੇ।'' ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਸਾਰਥਿਕ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਪਾਸ਼ਾਹ ਰਾਜ ਕੀ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ''ਚੇਤਨਾ'' ਵੰਡੇਗਾ? ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਚੇਤਨਾ ਵੰਡਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਵੰਡੀ ਪਰ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਆਪਾਸ਼ਾਹ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਕਰਫਿਊ ਨੂੰ ਵਾਜਬ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਸ ''ਮਸ਼ੀਨੀ ਢੰਗ'' ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਸਿਰਫ ਉਸੇ ਦੀ ਵਜਾਹ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਇਸਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੀਮਤਾਈ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਫਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਬੰਧੀ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਇਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੜੇ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਕੁੱਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਮਸ਼ੀਨੀ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਸੀਮਤਾਈ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਹਾਲਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'' ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸੀ ਜਬਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਰੋਹ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਡਰਦੇ ਹਨ- ਇਹ ਕੁੱਝ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਾਫ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ''ਜਦੋਂ ਪੁਲਸ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪੁਲਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਦਾ ਹੂਟਰ ਤ੍ਰਾਹ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਰੋਨਾ ਦੂਰ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।'' ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹੀ ਕੁੱਝ ਥਾਂ ਥਾਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਫਿਕਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ''ਅਜਿਹੇ ਧੱਕੜ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ 'ਚ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।'' ਉਂਝ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖੇਖਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਰਦਾਰ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ ਤੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਜੋਰ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਇਸਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।'' ਜਦੋ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ''ਕਿਰਦਾਰ'' ਨੂੰ ''ਲੋਕ ਵਿਰੋਧ'' ਗਰਦਾਨਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ 'ਤੇ ਉਲਟਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ ਹੀ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਪਰ ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਹਿਣ ਜਾਂ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ''ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ'' ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਅੰਦਰੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ''ਸਖਤਾਈ'' ''ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਘਾਤਕ'' ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਇਸੇ ਹੀ ਪਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ''ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਤਿਆਰੀ'' ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ ਮਰਾ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਖਤਾਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਵੀ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਕਰੋੜ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧੜਕਦੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਤਿਆਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੱਗਭਗ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ।'' 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਘੁਚਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਕੂਮਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨ ਤੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।'' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਕੂਮਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤਰਜੀਹ ਖੁਦ ਹੀ ਤਹਿ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਮ ਦਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਜਿਹੜੀ ''ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ'' ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਤੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਰਾਜ ਪਰਬੰਧ ਕੋਰੋਨਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਪਰਬੰਧ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇਸ ਪਰਬੰਧ ਨੂੰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲੜੀ ਨੰ. 3 ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਸਬੰਧੀ ''ਡਾਢੀ ਫਿਕਰਮੰਦੀ'' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਮੋਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਕਰਫਿਊ ਲਾ ਕੇ , ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਤੋੜਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ 'ਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਆ ਰਹੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਡਾਢੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਰਤੀਆਂ ਲਈ ਡਾਹਢੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ 'ਚ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਵੀ ਆਤੁਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੜੀ ਨੰ. 4 ਇਸਦੇ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਇੰਤਜਾਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਮਘਦੇ ਰੱਖਣ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨਾ ਖੁਲ੍ਹਵਾਉਣ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲੇਖੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਹਕੂਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'' ਪਰ ਇਹ ''ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ'' ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਆਪ ''ਹੈਰਾਨ'' ਹਨ ਅਤੇ ''ਵਿਗਿਆਨ'' ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਅੱਗੇ ''ਬੇਵਸ'' ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੌਫ਼ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਮੱਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਹਕੂਮਤ ਤਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਦਮ ਹੀ ਚੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਖੌਫਜਦਾ ਮਹੌਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤਨ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'' ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ''ਭਰੋਸਾ ਜਗਾਉਣ'' ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਢੰਗ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ''ਚੇਤਨ'' ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ''ਭਰੋਸਾ'' ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਮਿਸਾਲ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਜਗਾ ਕੇ ਵਿਖਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਂਬੜ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ 'ਸੁਰਖ਼ ਲੀਹ' ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ''ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ (ਆਗੂ-ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ) ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੋਸ ਰੂਪ 'ਚ ਪਰਹੇਜ ਤੇ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । 55-60 ਸਾਲ਼ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਘਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਇੰਤਜਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'' ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ 55 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਮਦ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੁੱਢੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਹੀ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕਾਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗਏ, ਵਿਖਾਵੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖਾਨਾਪੂਰਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਖੌਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵਕਤ ਖੁੰਞਾ ਲਿਆ -ਸੁਰਜੀਤ ਗੱਗ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਤੁਸੀਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਿਰਫ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਹੀ ਵਕਤ ਖੁੰਞਾ ਲਿਆ, ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰ ਲਵੋ, ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਵੋ, ਬੈਨਰ ਲਾ ਲਵੋ, ਝੰਡੇ ਝੁਲਾ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਸਰਮਾਇਆਦਾਰੀ ਤੰਤਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰ ਚੁੱਕਣਾ ਸੀ- ਉਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸੱਤਾਂ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕੁਚਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਪਿਛੇ ਗਲੋਬਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਗਲੋਬ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ... ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਾਉਣਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮਿਲ ਜੁਲ ਕੇ ਭੁਗਤੋ ਸੱਭ... ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਕਰਕੇ.... ਸੋਚੋ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚੋਗੇ ਕਿਵੇਂ? ਜਿਸ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟਸ ਇਸ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੇ ਮਨਸੂਬੇ ਬਣਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਅਤੇ ਲੁਕਾਈ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਧੰਨ ਅਤੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੇ ਤੋ ਨਵੀਂ ਬਿਮਾਰੀ, ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਕੀਮਾਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ) ਇੱਕ ਤਿਨਕਾ ਮਾਤਰ ਵੀ ਨਹੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ? ਜਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀ ਸਮਝਾ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਪ੍ਰਬਲ ਨਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੀਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀ ਆਪ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟਸ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਰਹੇ ਜਾਓ, ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ (ਕਾਰਪੋਰੇਟਸ) ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪ ਵੀ ਫਸ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਵੀ ਨਹੀ ਪਾ ਰਹੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮੂਵਮੈਂਟ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ/ਇੱਕਠਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਬਸਤਰ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ, ਆਦਿਵਾਸੀਆ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਰੋਕਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 10000 ਆਦਿਵਾਸੀਆ ਦਾ ਇੱਕਠ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀ ਤੋ ਵੱਡੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ/ਕਸਬੇ ਵਿਚ, ਇੱਕਲੀ ਇਕੱਲੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ 500-1000 ਬੰਦੇ ਵੀ ਇੱਕਠੇ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਬੀਨ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਬਜਾਉਣ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਤੈਸ਼ੀ ਮੂਵਮੈਂਟਾਂ ਧਵੱਸਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਪੁਰੂ: ਬਿਲਕੁਲ ਦਰੁੱਸਤ! ਸੁਰਜੀਤ ਗੱਗ। ਕੋਰੋਨਾ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰੂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੀਆਂ। ਇਸ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਭਾਰੂ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹੀ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਖੱਬਾ ਪੱਖ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਥੜ੍ਹਾ ਉਸਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਦਾ ਖੱਬਾ ਪੱਖ ਇਸ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਵਰਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਘ ਦੀਆਂ ਪਤਾਲ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦਾ ਇਕ ਸੀਮਤ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ, ਕੁਝ ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਹਰ ਤੇ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੀਵੇ ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ) ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਮਤ ਸਮਰੱਥਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਾਅਰਕਾ ਨਾ ਮਰ ਸਕੀ। ਏਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਉਲਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਸਟ ਵੀ ਇਸੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ

ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 

 ਹੁਣ ਤੂੰ ਖੱਸੀ ਹੋ ਗਿਆ ਏਂ “ਕਾਮਰੇਡ'' 

-ਸੁਰਜੀਤ ਗੱਗ 

ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ 

ਉੱਤਰ ਆਇਆ ਹੈ 

ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਦਾ ਮੋਤੀਆ। 

ਤੂੰ ਬੋਲ-ਬੋਲ ਕੇ ਲਿਖਾਇਆ ਹੈ 

ਚਾਰੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਬੇ-ਦਾਅਵਾ। 

ਤੈਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ  

ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ 

 ਮੱਥੇ 'ਚ ਠੋਕੀ 

ਸਾਸਰੀਕਾਲ ਦੇ ਬਦਲੇ 'ਚ ਮਿਲਦੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ। 

ਮੈਰਿਜ਼ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿੱਚ 

ਚਰੂੰਢੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੇ 

ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ 

ਹਵਸ ਹੋਣ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ 

ਤੇਰੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ। 

ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਹੱਡਾਰੋੜੀ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੀਆਂ 

ਇੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ 

ਤੱਕੜੀ ਵੱਟੇ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠਾ 

ਬਘਿਆੜ ਨਹੀਂ ਦੀਂਹਦਾ। 

ਤੂੰ ਹੁਣ ਖੱਸੀ ਹੋ ਗਿਆ ਏਂ 

“ਕਾਮਰੇਡ“ 

ਤੇਰੇ ਝੜਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੇ 

ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਲੂਈਆਂ ਤੇ 

ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਕੰਜ ਝਾੜਕੇ 

ਜਗਿਆਸਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 

ਤੇਰੇ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਦੀ 

ਕੰਧ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 

ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ 

ਤੇਰੀ ਘਸੀ ਹੋਈ ਜੁੱਤੀ 

ਤੇ ਪਾਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁੜਤਾ।

 ----- 

ਤੈਥੋਂ ਇਹ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ 

 ਕਾਮਰੇਡ! 

 -ਸੁਰਜੀਤ ਗੱਗ 

ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾੜ 'ਤੇ 

ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ 

ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਬਣ ਕੇ ਟੱਕਰੇਂਗਾ। 

ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੜਾਹ 

ਲਾੱਕਡਾਊਨ ਦੀ ਭੱਠੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ 

ਬਰਫ਼ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 

ਕਿੱਥੇ ਰਿੱਝਦਾ ਰਿਹਾ 

ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਦੱਸਦਾ ਜਾਹ।

ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਤੇਰੀ 

ਉੱਲਰੀ ਹੋਈ ਬਾਂਹ 

ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੱਕਾ 

ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਿਆ ਲਹੂ 

ਪੀੜ੍ਹੀ ਥੱਲੇ ਸੋਟਾ ਫੇਰ ਕੇ ਤਾਂ ਵੇਖੀਂ।

ਰਣਤੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸੈਲਫ਼ੀਆਂ 

ਸਭ ਤੋਂ ਘਿਨਾਉਣਾ 

ਗ਼ੁਨਾਹ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ 

ਤੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰ ਜੋਗਾ ਹੀ 

ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਗਿਆ? 

ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ 

ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਲਹੂ 

ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਪਤੀਲੇ 

ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ 

ਤੇਰੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ 

ਠੋਕ੍ਹਰ ਮਾਰ ਕੇ ਚੱਲਿਆ ਹੈ 

ਜਾਂ ਠੋਕ੍ਹਰ ਖਾ ਕੇ ਚੱਲਿਆ ਹੈ? 

ਕੁੱਝ ਤੇ ਦੱਸਦਾ ਜਾਹ! 

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ 

ਤੈਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਲੱਭਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ 

ਤੂੰ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੈਂ 

ਤੈਥੋਂ ਸਰਕਾਰ ਤ੍ਰਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ 

ਤੇਰੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਬਾਂਹ ਤੋਂ 

ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ 

ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ 

ਕੀ ਮੈਂ ਠੀਕ ਸੁਣਿਆ ਹੈ? 

ਪਿਆਰੇ ਕਾਮਰੇਡ! 

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫ਼ੁੱਲ 

ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 

ਹਲੂਣ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ 

ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਮਰਨ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ? 

------- 

ਨਜ਼ਮ 

ਅਨਲੌਕਡਾਊਨ -

ਸੁਖਿੰਦਰ 

ਚਲੋ ਯਾਰੋ- 

ਹੁਣ, ਨਵੇਂ ਝੱਗੇ, ਪਜਾਮੇ, ਪਤਲੂਨਾਂ ਸਿਵਾਈਏ 

ਅਨਲੌਕਡਾਊਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ ਹੈ 

ਚਲੋ ਯਾਰੋ- 

 ਹੁਣ, ਬੱਸਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ 

ਟਿਕਟਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾਈਏ 

ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ, ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦਾ 

ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ ਹੈ 

ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਿਜਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 

ਜਦੋਂ, ਕਰੋਨਾ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਲੌਕਡਾਊਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ 

ਘਰਾਂ ਦੇ ਖੂੰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ 

 ਵਿਸਕੀ ਦੇ ਪੈੱਗ ਲਾਉਣ ਜੋਗੇ 

ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਯਾਰ ਸਾਰੇ 

ਅਦਬੀ, ਤਰੰਨਮੀ, ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ 

ਅਦੀਬਾਂ, ਚਿੰਤਕਾਂ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਦੀਆਂ 

ਜਿਵੇਂ, ਟੁੱਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ ਜੀਭਾਂ 

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ 

ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ 

ਕਥਾ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਕੋਈ ਫਰੋਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ 

ਭੁੱਖੇ, ਪਿਆਸੇ, ਬੇਆਸਰਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ 

ਸੜਕਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ, ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ 'ਤੇ ਪਈਆਂ 

ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੌਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ 

ਥਾਲੀਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਿੱਚ 

ਮਸਤ ਸਨ ਸਭ, ਨੀਰੋ ਦੀ ਬੰਸਰੀ 

ਦੀ ਧੁਣ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋਏ 

ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ 

ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਰਹੇ 

ਚਲੋ ਯਾਰੋ- 

ਹੁਣ, ਰੇਡੀਓ, ਟੀਵੀ, ਅਖਬਾਰਾਂ, 'ਚ ਛਾ ਜਾਈਏ 

ਹੁਣ, ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਨੰਬਰ ਬਣਾ ਆਈਏ 

ਹੁਣ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ 

ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ, ਆਲਮੀ ਸੰਮਲਨਾਂ ਦਾ 

ਇਲਹਾਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ 

ਚਲੋ ਯਾਰੋ- 

ਨਵੇਂ ਝੱਗੇ, ਪਜਾਮੇ, ਪਤਲੂਨਾਂ ਸਿਵਾਈਏ 

ਆਲਮੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ, ਸੰਮੇਲਨਾਂ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦਾ 

 ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ ਹੈ 

ਚਲੋ ਯਾਰੋ ! 

ਚਲੋ ਯਾਰੋ !! 

ਚਲੋ ਯਾਰੋ !!! 

* (ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਣੀ, ਇੰਡੀਆ, ਮਈ 31, 2020) 

-ਸੰਪਾਦਕ : ਸੰਵਾਦ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਕੈਨੇਡਾ 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ਗਰਮ ਪਾਣੀ 'ਚ ਉਬਲਦਾ ਡੱਡੂ 
ਥੋੜੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਪੋਸਟ ਦੇਖੀ ਸੀ।
ਉਕਤ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈ ਵੀਡਿਓ 'ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸ 'ਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਉਸ 'ਚ ਇਕ ਡੱਡੂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਇਹ ਬਰਤਨ ਗੈਸ ਚੁੱਲੇ 'ਤੇ ਗਰਮ ਹੋਣ ਲਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਡੱਡੂ ਉਸ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
 ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਉਵੇਂ-ਉਵੇਂ ਡੱਡੂ ਪਾਣੀ 'ਚ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਊਰਜਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲਣ 'ਚ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਆਖਰ ਪਾਣੀ ਉਬਲਣ ਲੱਗਾ! ਤੇ ਡੱਡੂ ਨੇ ਜਾਨ ਬਚਦੀ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬਰਤਨ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਣ ਲਈ ਕੁੱਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
 ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਡੱਡੂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਊਰਜਾ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਢਲਣ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਮ ਪਾਣੀ 'ਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਅੱਜਕੱਲ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਰੂਪੀ ਬਰਤਨ 'ਚ ਕਰੋਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਚੁੱਲ•ੇ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਖੱਬੀ ਧਿਰ ਉਪਰ ਦਿੱਤੀ ਪੋਸਟ 'ਚ ਪਾਈ ਵੀਡਿਓ 'ਚ ਦਿਸਦੇ ਡੱਡੂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਰੂਪੀ ਗਰਮ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲਣ 'ਤੇ ਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। -ਕਾਮਰੇਡ ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ਼ ਤੋਂ

ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਜਮਾਤੀ ਯੁੱਧ ਤੇਜ਼ ਕਰੋ

ਵਰਵਰਾ ਰਾਓ, ਜੀ.ਐਨ. ਸਾਈਬਾਬਾ, ਕੋਬਾਦ ਗਾਂਧੀ ਸਮੇਤ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਜਮਾਤੀ ਯੁੱਧ ਤੇਜ਼ ਕਰੋ ਪੁਲਸ ਨੇ 81 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਢੁਕੇ ਤੈਲਗੂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਰਵਰਾ ਰਾਓ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 90 ਫੀਸਦੀ ਅਪੰਗ ਪਰੋਫੈਸਰ ਜੀ.ਐਨ. ਸਾਈਬਾਬਾ, 70 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਕੋਬਾਦ ਗਾਂਧੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਦੇਸ਼ ਧਰੋਹ, ਅੱਗਜ਼ਨੀ, ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਵਰਗੇ ਕੇਸ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਅਤਿ ਘਿਨਾਉਣੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਢਾਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਸਮੇਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁੱਢੇ, ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਦਿੱਤੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਦਹਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿਰਫ ਇਹਨਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਡੇਢੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋਰ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾੜਨਾ ਸੀ। ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰਨਾਂ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਾ-ਇਲਾਜ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਇਹਨਾਂ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਘਟੀਆ ਮਨਸੂਬੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਘਟੀਆ ਮਨਸੂਬੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ-ਮੁੱਢੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਰੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਾਲਾ ਨਵ-ਜਮਹੂਰੀ ਪਰਬੰਧ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਹਾਮੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਆਮ ਸਾਧਾਰਨ ਬੰਦੇ ਦੇ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਹ ਹਕੂਮਤੀ ਡਰ ਅੱਗੇ ਡੰਡੌਤ-ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲਾਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਤੌਬਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ, ਬਾਗੀਆਂ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਕੂਮਤਾਂ ਲਈ ਸਿਰੇ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜਮਾਤੀ ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘੋਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀ ਜਾਗਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਆਮਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਬਾਗੀ ਜਿੱਥੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਸ਼ਮਣ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹੁਣ ਵਿੱਚ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਰੋਹ ਦਾ ਪਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਬਰ, ਠਰੰਮੇ, ਸਿਦਕ ਦੀ ਉਹ ਮਿਸਾਲ ਬਣਦੇ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਜਬਰ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅੱਗੇ ਸੀਅ ਨਾ ਉੱਚਰੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਾਬਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੁਣਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮਾਸ ਜਮੂਰਾਂ ਨਾਲ ਨੋਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਤੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਿਦਕ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨ ਇਸੇ ਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੰਦ ਬੰਦ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਨੂੰ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਰਖੜੀਆਂ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇਜਿਆਂ 'ਤੇ ਟੰਗ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਬਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਜੁਝਾਰੂ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖੀ ਜਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਸਤਰ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਹੋਣ। ਕੋਬਾਦ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੁਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਸੋਮਾ ਸੇਨ ਹੋਰਨਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬਗਾਵਤਾਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਹੋਵੇ, ਨਾਸਿਕ ਜਾਂ ਸੀਕਰ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦਹਿ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਬਾਗੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਭਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਜ਼ਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਨੇ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਤਿਲ ਤਿਲ ਮਰਨ ਅਤੇ ਤੜਪਾਉਣ ਦੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਕਾਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਕੱਚੇ-ਪਿੱਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਜਿਹੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸਿਖਰਾਂ ਛੂਹ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪੁੰਜ ਬਣ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਡਾ ਚੁਭ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਝਰੀਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਦਰਦ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਹਾਲ-ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਦਵਾਈਆਂ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਤੜਫਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਬਰ ਦੇ ਅਤਿ ਘਿਨਾਉਣੇ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰੇ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਰੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਦੇ ਦਾ ਰੋਮ ਰੋਮ ਦੁੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰਲਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਸੈਲ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਸਾਥੀਆਂ, ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸੂਲਾਂ ਬਣ ਬਣ ਚੁਭਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਥੀ ਵਰਵਰਾ ਰਾਓ, ਕੋਬਾਦ ਗਾਂਧੀ, ਜੀ.ਐਨ. ਸਾਈਬਾਬਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦਾ ਨਕਾਬ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਕੋਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਭਿਆ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਣਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ। ਪਰ ਜਮਹੂਰੀ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਿੱਸੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਾਸੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਜ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਬਦਲ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਧਾਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੀਤੀ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਖਾਸਾ ਹੀ ਹੋਰ ਜ਼ਾਹਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਮਹੂਰੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਅਨੇਕਾਂ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਾਮਰੇਡ ਵਰਵਰਾ ਰਾਓ, ਕੋਬਾਦ ਗਾਂਧੀ ਜਾਂ ਜੀ.ਐਨ. ਸਾਈਬਾਬਾ ਵਰਗੇ ਉਹਨਾਂ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਰਨ ਢੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਹੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰੀ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ, ਆਪਣੇ ਅਜਿਹੇ ਰਹਿਬਰਾਂ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਕੀਕੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰਨ। ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੁੱਝ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਕੜੇ ਜੇਰੇ, ਇਰਾਦੇ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣ। ------------- ਜੇਰੇ-ਇਲਾਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਓ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਤਾਲੋਜਾ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਜੇਜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਬੇਹੱਦ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਹੇਮਲਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੂਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਦ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਗਏ ਸਨ। ਜੇਜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਹੈਲਥ ਬੁਲਿਟਨ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਹਿਮ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨਾਰਮਲ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਇਕ ਹੋਰ ਖ਼ਬਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤਲੋਜਾ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਸਨ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਹੇਮਲਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ: ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਵਰਾ ਰਾਓ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੀਡੀਓ ਕਾਨਫਰੰਸਿੰਗ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ। ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਤਹਿਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਏ 18 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਕੇ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਮੈਡੀਕਲ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਜਾਂਚ ਕਰਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੁ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆਉਣ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੁਰੰਤ ਕੌਮੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿ-ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਤੀਰਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਾਲਊ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੈਡੀ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਰਾਵਰਾ ਰਾਓ 1969 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਰਾਜ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਲਵੇ। --------- ਚੰਡੀਗੜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਪੁਲਸ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਰਤੂਤ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਚਾਰ ਕੁ ਵਜੇ ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਟਿਰਬਿਊਨ ਦਫਤਰ ਵੱਲ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਪੱਤਰ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਏਰੀਏ ਦੇ ਐਸ ਐਚ 'ਚ ਦੀ ਬਲੈਰੋ ਗੱਡੀ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬਰੇਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਜਵੀ ਅਵਾਜ਼ ਪਈ, ਕੌਣ ਹੈਂ ਉਏ ਤੂੰ ਤੇ ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਬੜੇ ਹੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਪਹਿਚਾਣ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ ਵਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਾਂ ਤੇ ਟਿਰਬਿਊਨ ਦਫਤਰ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ .. ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣੇ ਤੇ ਸੁਆਲ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਗਾਲਾਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਸਿੱਧਾ ਹੋਕੇ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੜਕ 'ਤੇ ਹੀ ਚਿੱਤੜ ਕਟਵਾਉਣੇ ਨੇ? .. ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੂੰ ਧੂਹਕੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਬਲੈਰੋ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਲਿਆ। ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੋਲ ਮੁਬਾਈਲ ਸੀ ਉਸਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਸਹਿ-ਕਰਮੀਆਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਥਾਣੇ ਲਿਜਾਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਜਰਮਾਂ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭੂੰਜੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਫ਼ੋਨ ਤਾਂ ਖੜਕਣੇ ਹੀ ਸਨ ਤੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਇਹੀ ਜਬਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦਾ ਸੜਕ ਉੱਪਰ ਸੈਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਕੇ ਪਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੂੰ “ ਰਿਹਾਅ” ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇੰਝ ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ ਦੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦਾ “ ਕੁੱਪ ਬੰਨਕੇ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪੋਚਾ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰ ਲਵੋ .. ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ ਹੈ ਤੁਰ ਫ਼ਿਰਕੇ ਸਾਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤਾਂ ਕੈਰੋਨਾ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਅੰਦਰ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਯੋਧੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੋਲੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਕੇ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਰਖਣ ਦੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸੋਮਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਥਾਂ .. ਗਾਲਾਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਕੀ ਸਿਰਫ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਹੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਿੱਥਕੇ ਮਾਨਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਜਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹਮਲਾ? ਇਕ ਮੰਨੇ ਪਰਮੰਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਐਨੀ ਭੈੜੀ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਲੀਨ ਚਿੱਟ ਦੇਣ ਦੀ ਕੀ ਵਾਜਵੀਅਤ ਹੈ? ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀ , ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਈ ਦਾਬੇ ਵੱਜੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਵੱਲੋਂ ਖੋਜੀ ਤੇ ਨਿਧੜਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ , ਲੁਟੇਰੇ ਮਾਇਆਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਵਿੱਛੜੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ

ਕੋਰੋਨਾ ਦੌਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਜਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ 
 ਵਿੱਛੜੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ 
 ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਫਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ ਹਨ।
ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਿਜਨੌਰ ਤੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ-ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਮਿੰਤਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਖਪਾਲ ਆਖ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਕੰਮ 'ਤੇ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਹਾਲਤਾਂ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਿਸ ਸੋਹਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੋਵਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਜੱਸੋਵਾਲ ਦੇ ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪਾਇਪਾਂ ਦੇ ਮੰਜੇ-ਕੁਰਸੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਾਥੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੱਸੋਵਾਲ ਕੋਲ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਸਾਥੀ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਾਥੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਣ ਚਾੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹੀ ਪਾਣ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਹਨ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਾਥੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੱਸੋਵਾਲ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਪੱਖ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਕੁਲਦੀਪ, ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਚੜੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਸਾਡਾ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਸੱਜਰੇ ਦਿਮਾਗ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਅਸਰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਕਬੂਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀਂ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਅਨਸਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਥਾਹ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਰੋਹ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ''ਹਮ ਇਨ ਸਭੀ ਕੋ ਪੇਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਂਗੇ।'' ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਫੈਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਾ ਦਿੰਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬਰਬਾਲੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਲੰਢੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਸੁਰਖ਼ ਰੇਖਾ ਪੇਪਰ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਰੈਲੀ-ਹੜਤਾਲ ਜਾਂ ਮੁਜਾਹਰਾ ਹੋਣਾ ਇਹਨਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ। ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਲਾਉਣੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂ ਕੰਧ ਨਾਹਰੇ ਲਿਖਣੇ ਹੁੰਦੇ ਇਹ ਟੋਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰੇ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ, ਇਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਸਾਥੀ ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਖ਼ ਰੇਖਾ ਦੀ ਬੁੱਕ ਸਟਾਲ 'ਤੇ ਵੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਪੇਪਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਥੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਬਣਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਰਚੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਇਹ ਸਾਥੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲ਼-ਮਿਲ ਕੇ ਝੱਲਦੇ ਸਨ। ਐਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮਾਗਮ ਦੋਰਾਹੇ ਸਾਥੀ ਤਰਸੇਮ ਬਾਵੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਚੜੀ ਵਿਖੇ ਕਾਮਰੇਡ ਰੌਣਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ, ਇਹ ਟੀਮ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਅਰਪਤ ਕਰਦੀ। ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਥੀ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੱਧਾਹੂਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਰ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਾਥੀ ਸੁਖਪਾਲ ਦੀ ਲਗਨ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਥੀ ਰੌਣਕ ਸਿੰਘ ਚੜੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਾਥੀ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਸੁਖਪਾਲ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਨਪੁਰ ਪਿੰਡ (ਨਜ਼ਦੀਕ ਕੱਚਾ ਮਾਛੀਵਾੜਾ) ਦੀ ਭੈਣ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਰਾਹੀਂ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰਕੇ ਗਈ। ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿੱਸਾਪਾਈ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖਪਾਲ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸੱਲ ਸਾਲਾਂਬੱਧੀ ਸਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਉੱਥੇ ਔਖੀਆਂ ਕੰਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੇ ਖਰਾਦ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਨਅੱਤੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਮਾਰ ਅਤੇ ਧਸੇੜ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਝੱਲਣੀ ਪਈ। ਉਸਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਕਦੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਔਖੇ, ਭਾਰੇ ਅਤੇ ਬੋਝਲ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੱਟਾਂ ਫੇਟਾਂ ਵੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭੰਨਿਆ-ਤੋੜਿਆ ਵੀ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਸਾਥੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਥੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਹੀ ਸ਼ਿਮਲਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦੇ ਰਹੇ। ਪਿਛਲੇ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਿਮਾਰ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਹੁਣ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਮੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਕਰਫਿਊ ਲਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾੜ ਕੇ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਥੋਂ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੁਣਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬੋਲਦਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪਾਇਆ ਇਹ ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਠੇਠ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਉਸਦੀ ਦਿੱਖ ਵੀ ਨਿਰੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਧਰ ਆ ਕੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਲਿਖਣੀ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਨੰਦ-ਕਿਸ਼ੋਰ' ਦੇ ਪਾਤਰ ਹੀ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਜਿਹਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਜਾੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਕੋਮਲ ਮਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਵਲੂੰਧਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਦਿਲ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਰਦਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਆਪਣੇ ਭਾਈਵੰਦਾਂ ਲਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਥੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਿਆ, 24 ਮਈ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਹੀ ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੀ ਆਈ ਮੌਤ ਅੱਗੇ ਛਾਤੀ ਆਪਣੀ ਡਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕਮਿੱਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੀ ਕੁੱਝ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮਿਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਰੁੱਧ ਜੂਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਅਧੂਰੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਡਟੀਏ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨਾਲ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰੀਏ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਜਾਈਏ।

 -ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ --------------

“ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਖੂਹ'' 
ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ
ਮਿੱਟੀ ਤਲਾਅ ਦੀ
ਤਲਾਅ ਚੌਧਰੀ ਦਾ...
ਭੁੱਖ ਰੋਟੀ ਦੀ
ਰੋਟੀ ਬਾਜਰੇ ਦੀ
ਬਾਜਰਾ ਖੇਤ ਦਾ
ਖੇਤ ਚੌਧਰੀ ਦਾ...
ਬਲਦ ਚੌਧਰੀ ਦਾ
ਹਲ਼ ਚੌਧਰੀ ਦਾ
ਹਲ਼ ਦੀ ਮੁੱਠ ਤੇ ਹਥੇਲੀ ਆਪਣੀ
ਫ਼ਸਲ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ....
ਖੂਹ ਚੌਧਰੀ ਦਾ
ਪਾਣੀ ਚੌਧਰੀ ਦਾ
ਖੇਤ ਖਲਿਆਣ ਚੌਧਰੀ ਦੇ
ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਚੌਧਰੀ ਦੇ
ਆਪਣਾ ਕੀ ?
ਪਿੰਡ ?
ਸ਼ਹਿਰ ?
ਦੇਸ਼ ?
ਮੂਲ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ : ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਮੀਕੀ 
ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ : ਜਗਮੋਹਣ ਲੋਹੀਆਂ
 (ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਵਿਛੜ ਗਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਕਟਰ ਇਰਫ਼ਾਨ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ।)
੦-੦